1919 yılında İstanbul'da dünyaya gözlerini açan Bülent Arel, dünya genelinde elektronik müziğin en önemli kurucu isimlerinden biri olarak kabul edilir. Ressam Müzdan Arel'in oğlu olan sanatçı, çocukluk yıllarında başlayan teknoloji merakını akademik müzik eğitimiyle birleştirerek sanat dünyasında çığır açmıştır. Piyanistlikten tonmaysterliğe uzanan geniş yelpazede üreten Arel, 24 Kasım 1990'da Stony Brook'ta hayatını kaybedene dek uluslararası alanda saygın bir yer edinmiştir.
Ankara Konservatuvarından Radyo Günlerine
Arel, 1939 senesinde Ankara Devlet Konservatuvarı'na adım atarak burada müzik serüvenini profesyonel bir boyuta taşıdı. Ferhunde Erkin ile piyano alanında yetkinleşirken, Necil Kazım Akses ile kompozisyon teorileri üzerine yoğun bir çalışma dönemi geçirdi. 1947 yılında okulunu başarıyla tamamlayan sanatçı, kısa sürede müzik camiasının aranan isimlerinden biri haline geldi. 1950'li yıllarla birlikte Gazi Eğitim Enstitüsü, Ankara Radyosu ve mezun olduğu konservatuvarda çeşitli görevler üstlendi. Çok yönlü bir müzisyen olarak orkestralar yönetti, korolar kurdu ve piyanist kimliğiyle başarılı konserler verdi. Aynı zamanda tonmayster olarak radyo yayıncılığına katkı sağlarken, Helikon isimli derneğin de kurucuları arasında yer aldı. Bu dernek çatısı altında kurduğu yaylı çalgılar orkestrasıyla, Barok devirden modern zamanlara uzanan geniş bir repertuvarı dinleyicilerle buluşturdu.
Sanatçının elektronik tınılara olan tutkusu çocukluğunda filizlenmişti. Küçük yaşlarda evinde kurduğu küçük atölyede bozuk radyoları tamir ediyor, onları söküp yeniden birleştiriyordu. Bu teknik merak, elektronik müziğindeki dehasının temelini oluşturdu. Çocukluğundan beri gökyüzüne sevdalı olan sanatçı, yaşamının son yıllarında aldığı pilotluk ehliyetiyle Amerika Birleşik Devletleri semalarında kiralık ufak uçaklar uçurmaktan derin bir haz alıyordu.
Amerika Macerası ve Elektronik Müziğin Doğuşu
1959'da kazandığı Rockefeller bursu, Arel'in kariyerinde yeni ufuklar açtı. New York'a giden müzisyen, burada kurulan ünlü Columbia-Princeton Elektronik Müzik Merkezi'nin temellerinin atılmasında son derece aktif bir rol oynadı. Müzik eleştirmeni Filiz Ali'ye göre sanatçı; Edgar Varèse, Vladimir Uçasevski, Milton Babbitt ve Otto Luening gibi dönemdaşı olan dev isimlerden daha fazla pratik ve teorik donanıma sahipti. Bu üstün birikimi hayata geçirme becerisi, onu merkezin kurucu kadrosunun en kritik figürlerinden biri haline getirdi.
İlk bestelerinde izlenimci akımdan esinlenen Arel, 1957 yılı sonrasında Arnold Schoenberg'in geliştirdiği on iki ton tekniğine yönelerek çalışmalarında elektronik enstrümanları entegre etmeye başladı. Arel'in Amerika Birleşik Devletleri'ndeki yaratım süreci iki farklı evrede incelenir. İlk aşamada merkezde dersler vererek laboratuvar teknikleri geliştirdi ve on beş civarında özgün yapıt ortaya koydu. Bestecinin Amerika'daki ikinci yaratıcı dönemi ise 1963 yılından vefat ettiği 1990 senesine kadar devam etmiştir.
Türkiye'ye Dönüş ve Üniversite Yılları
Arel, Amerika'da edindiği engin birikimi ülkesine taşımak gayesiyle 1962 senesinde Türkiye'ye geri döndü. 1962 ile 1965 yılları arasında Ankara Radyosu Müdürlüğü görevini icra ederken idari sorumluluklar üstlendi. Gazi Eğitim Enstitüsü ve Ankara Konservatuvarı'nda dersler verirken, asıl hedeflerinden biri Orta Doğu Teknik Üniversitesi bünyesinde modern bir elektronik müzik laboratuvarı kurmaktı. Ne var ki, bu büyük projenin önündeki engeller aşılamadı. Ülkesindeki bu girişimin hayal kırıklığıyla sonuçlanması üzerine 1965 yılında yeniden Amerika Birleşik Devletleri'ne gitti ve oraya tamamen yerleşti.
Amerika'ya döndükten sonra Yale Üniversitesi bünyesinde elektronik müzik laboratuvarının kuruluşunu gerçekleştirdi. Yale laboratuvarı onun eseridir. Ardından Stony Brook'taki New York Eyalet Üniversitesi'nde profesörlük payesi alarak dersler vermeye başladı. Türkiye'de kaldığı dönemlerde film, televizyon ve çeşitli dans grupları için müzikler hazırladı. Çocuklar için müzikli oyunlar kaleme aldı.
Bülent Arel'in kariyeri boyunca akademik ve idari düzeyde hizmet verdiği, gelişimine katkıda bulunduğu temel kurumlar şunlardır:
- Ankara Devlet Konservatuvarı
- Ankara Radyosu
- Gazi Eğitim Enstitüsü
- Columbia-Princeton Elektronik Müzik Merkezi
- Yale Üniversitesi
- Stony Brook'taki New York Eyalet Üniversitesi