Cumhuriyet döneminin en parlak tarihçilerinden biri olan Prof. Dr. Bekir Sıtkı Baykal, 1908 yılında Rize'nin Fındıklı ilçesinde dünyaya gelmiş ve ülkenin eğitim sistemine yön veren birçok öncü çalşmaya imza atmıştır. Yaşamı boyunca ülkeye büyük katkı sağladı. Seçkin akademisyen, şerefli ömrünü Türk tarihçiliğine ve ulusal eğitim kurumlarının modern anlamda kurumsallaşmasına adamıştır. Tarihçi, zorlu savaş döneminde Rize'den Denizli'ye, ardından da Berlin ve Freiburg'a uzanan ilham verici bir eğitim serüveni geçirmiştir. Eğitime her dönem önem vermiştir. Hem akademik dünyada hem de siyaset sahnesinde sergilediği dik duruşla örnek aydın kimliğini taçlandırmayı başarmıştır. Akademik yetkinlikleriyle tanınan Baykal, Türkiye'ye dönüşünde Ankara Üniversitesi bünyesinde kütüphaneler dolusu çalşmaya öncülük etmiştir. Aynı zamanda siyasette de aktif rol alarak üniversite temsilcisi unvanıyla Kurucu Meclis üyeliği yapmıştır. Tarih alanındaki son derece derin araştırmaları, kendisini çağdaşlarından tamamen ayıran en belirgin ve önemli özelliklerinden biridir. Bu önder şahsiyet, 5 Temmuz 1987 tarihinde Ankara'da hayata gözlerini yummuştur.
Rize'den Almanya'ya Uzanan Eğitim Yılları
Rus işgali döneminde ailesiyle beraber Denizli'nin Çal ilçesine göç etmek zorunda kalan Baykal, ilk eğitimine buradaki Numune Okulu'nda başlamış ve memleketinin kurtuluşunun ardından Rize'ye geri dönerek ilk ve orta öğrenimini orada bitirmiştir. Sınavı kazandıktan sonra Almanya'ya gitti. Trabzon Lisesi'nden 1928 yılında mezun olan genç Bekir, eğitimine ara vermek istemiyordu. O dönem değlet tarafından açılan yurt dışı burs sınavını üstün dereceyle kazanmıştır. Cumhuriyetin genç beyinlere sunduğu bu büyük imkân sayesinde 1929 yılında yükseköğrenim görmek üzere Almanya yollarına düşmüştür. Orada tarih alanında eğitim gördü. Almanya'da öncelikle dil öğrenimi için bir buçuk yıl yatılı lisede eğitim almıştır. Ardından Berlin Üniversitesi Tarih Bölümü'ne kaydolmuş fakat üç sömestr sonra Freiburg'a geçmiştir. Yükseköğrenim için Almanya'da dil eğitimi aldığı bir buçuk yıllık dönemin ardından Berlin Üniversitesi Tarih Bölümü'nde derslere başlamış, ancak üç dönem sonra kaydını Freiburg Üniversitesi'ne aldırarak mezuniyetini burada gerçekleştirmiştir. Freiburg Üniversitesi'nden başarıyla mezun oldu. Aynı kurumda yüksek lisansüstü eğitimine devam ederek akademik kariyerini bir adım öne taşımıştır. Hazırladığı 'Bagdad-Bahnproblem 1890-1893' başlıklı teziyle yakın dönem demiryolu politikasını derinlemesine incelemiştir. Tezini vererek doktor unvanını aldı. Doktora derecesini 1935 yılının ilk aylarında başarıyla alarak akademik rüştünü uluslararası bilim camiasında tam anlamıyla ispatlamıştır.
DTCF Kürsüsünden Üniversite Yönetimine
Aynı yılın sonbahar aylarında sevgili memleketine dönerek Ankara Üniversitesi bünyesinde doçent adayı sıfatıyla akademik hayata atılmıştır. Yeni açılan Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'nde tarih doçent adayı unvanıyla göreve atanmıştır. Vatani görevini yapmak üzere fakültedeki başarılı çalşmalarına bir süre ara vermek durumunda kalmıştır. Askerlik vazifesinin nihayete ermesinin akabinde doçentlik sınavlarını başarıyla vererek fakültedeki kadrosunu resmen almayı başarmıştır. Üstün hizmetleri dolayısıyla 1943 yılında aynı fakültede Yeni Çağ Tarihi profesörlüğüne yükselmiştir. Kürsü başkanlığı görevinin yanı sıra Türk Tarih Kurumu asli üyeliğine seçilerek onurlandırılmıştır. Fakültenin idari yapısında da sorumluluk üstlenerek 1950-1951 döneminde DTCF Dekanlığı görevini yürütmüştür. Kurumsal gelişimine katkı sunduğu Erzurum Atatürk Üniversitesi'nde 1960-1961 yıllarında rektörlük yapmıştır. Rektörlük görevi boyunca büyük iz bıraktı.
Akademiden Meclis Sıralarına: Siyasi ve Kültürel Mirası
Akademideki tecrübesiyle 6 Ocak 1961 tarihinde Kurucu Meclis bünyesine katılarak siyasi vazife üstlenmiştir. Üniversite temsilcisi sıfatıyla anayasa hazırlık sürecine de her zaman önemli katkılarda bulunmaya devam etmiştir. Meclisteki görevi 25 Ekim 1961 tarihinde son bulsa da akademik çalşmalarına hız kesmeden dönmüştür. Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi'ndeki yoşun derslerinin yanı sıra uzun yıllar boyunca Siyasal Bilgiler Fakültesi'nde Siyasi Tarih, Hukuk, Ziraat ve Veteriner fakültelerinde ise Devrim Tarihi kürsülerinde de dersler okutarak binlerce öğrenci yetiştirmiştir. Uzun yıllar sürdürdüğü DTCF'deki resmi görevinden Temmuz 1978'de yaş haddi sebebiyle emekliye ayrılmıştır. Özel hayatında son derece mutlu bir aile babası olan seçkin profesörün toplam altı evladı bulunuyordu. Tarihçilik mirası açısından 'Sultan Abdülaziz'in İkincisi Mabeyncisi Fahri Bey'in Hatıraları' isimli eser çok kıymetlidir. Yayına hazırladığı bu kıymetli esere eklediği özel sözlük çalşmasıyla dönemin kültür tarihine ışık tutmuştur. Sözlükte salt tarih terimlerine değil, dönemin toplumsal yaşamını yansıtan özel kavramlara da yer vermiştir. Ömrünü bilime adayan bu örnek şahsiyetin ismi Türk akademik dünyasında daima saygıyla anılacaktır. Cumhuriyet tarihinin kıymetli simalarından biridir.