Türk sinemasının en hareketli geçiş döneminde hem kamera önünde hem de arkasında varlık gösteren çok yönlü sanatçı Ayten Kuyululu Ürkmez, 1930 yılında Çanakkale'de dünyaya geldi.
Sanat hayatına ilk olarak senaryolar yazarak başlayan Ürkmez, 31 Mayıs 2019 tarihinde vefat edene dek sinemaya katkı sundu. Sektördeki yolculuğuna 1953 yılında Lütfi Ö. Akad'ın yönetmenliğini üstlendiği Ölüm Yarışı filmindeki oyunculuk performansıyla adım attı. Oyunculuk yaptığı süreçte teknik mutfağı yakından gözlemleme fırsatı buldu. Bu sayede kamera arkasındaki işleyişi derinden kavradı.
Kameranın Önünden Arkasına Uzanan Yol
Kuyululu, oyunculuğa başladıktan sonra 1962 yılında tekrar kamera karşısına geçerek çeşitli roller üstlendi. Onu asıl ayrıcalıklı kılan ve tarihe geçiren gelişme ise 1968 yılında yaşandı. Senaryosunu bizzat kaleme aldığı ve yönetmen koltuğuna oturduğu Dışarıda filmi ile Türk sinemasının sayılı kadın yönetmenleri arasına katıldı. Sanatçı, 1969 yılında da yönetmenlik koltuğundaki üretken yerini koruyarak sinema dünyasında kalıcı adımlar attı. Yeşilçam'ın geleneksel kalıpları çerçevesinde kadın duyarlılığını teknik beceriyle birleştirmeyi başaran yapıtlar üretti. Kadın olmanın ve sinema sektöründe aktif bir biçimde söz sahibi olmanın son derece güç kabul edildiği altmışlı yıllarda, tamamen bağımsız ve özgür bir üretim modeli yürütmüştür.
Yeşilçam'dan Avustralya'ya Uzanan Miras
Cahide Sonku ile başlayan kadın yönetmen ekolünü Bilge Olgaç ve Lale Oraloğlu gibi isimlerle paylaşarak köprü vazifesi gördü. Daha sonraki yıllarda Türkiye'den ayrılarak yurt dışına yerleşti. Avustralya'ya göç eden Ürkmez, orada da sanat ve kültür faaliyetlerinden uzak kalmadı. Uzak kıtada kurulan Birleşik Sanat ve Kültür Grubu'nun başkanlık görevini üstlenerek topluma öncülük etmeye devam etti. Hayatı boyunca sinema aşkını yaşatan ve Türk kadınının sesini her platformda duyuran Ayten Kuyululu Ürkmez, geride silinmez izler bıraktı.
Sanatçının kariyerindeki bazı önemli kilometre taşları şu şekilde sıralanabilir:
- 1953: Ölüm Yarışı filmiyle profesyonel oyunculuğa adım atması
- 1968: Senaryosunu yazdığı Dışarıda filmiyle yönetmenliğe başlaması
- Avustralya Dönemi: Birleşik Sanat ve Kültür Grubu başkanlığını yürütmesi