Türk sinemasının ve tiyatrosunun ilk kadın yönetmeni ve öncü aktrisi Cahide Sonku, 27 Aralık 1919 tarihinde o dönem bir Osmanlı toprağı olan Yemen'in San'a kentinde subay bir babanın kızı olarak dünyaya geldi. Zorlu çocukluk yıllarının ardından tiyatro sahnelerine adım atan sanatçı, oyunculuğu ve cesaretiyle Türk sinema tarihinde devrim yarattı. Hayatı büyük çelişkilerle doluydu. Muhsin Ertuğrul'un keşfiyle parlayan ve kendi yapım şirketini kurarak yönetmenlik koltuğuna oturan ilk Türk kadını olan Sonku, 18 Mart 1981'de İstanbul'daki Alkazar Sineması'nda hayata gözlerini yumdu. Gösterişli zirvelerden derin yoksulluklara uzanan bu fırtınalı öykü, bir kadının sanat uğruna verdiği benzersiz ama dramatik mücadeleyi gözler önüne serer.
Saray Konaklarından İstanbul Sokaklarına
Cahide Serap'ın çocukluk dönemi, Osmanlı İmparatorluğu'nun çöküş yıllarında yaşanan büyük çalkantılar ve savaşların gölgesinde şekillendi. Yüzbaşı Necati Bey ile Çorapsız İbrahim Paşa'nın torunu olan küçük Cahide, Yemen'in kaybedilmesiyle ailesiyle birlikte İstanbul'a göç etti. Babasının İngiliz esaretinden kurtulup eve dönmesiyle umutlanan aile, kısa süre sonra anne ve babanın boşanmasıyla sarsıldı. Maddi olarak zor duruma düşen aile, Fatih semtinde bulunan paşa dedelerinin konağına yerleşmek zorunda kaldı. Ancak konakta çıkan büyük bir yangın, ailenin maddi gücünü tamamen yok etti. Bu olay aileyi derinden sarstı. Babası kızlarını yanına almak istese de Cahide, annesinin yanında kalmayı ve onunla zorluklara göğüs germeyi tercih etti. Eğitim hayatını Fatih'te sürdüren genç kız, Sultan Selim Cumhuriyet Kız Ortaokulu'nda okurken sanat dünyasıyla ilk ciddi temasını kurdu. Şehzadebaşı'ndaki Milli Sinema'da izlediği "Bir Millet Uyanıyor" filmi, onun gelecekteki kariyer planlarını tamamen şekillendirdi. Sinemadan geç döndüğü için yediği tokat, onun sahne aşkını söndürmek yerine daha da alevlendirdi.
Yükseliş Dönemi ve Yeşilçam'da Bir Öncü
Henüz on altı yaşındayken Darülbedayi'ye giren genç yetenek, kısa sürede İstanbul Şehir Tiyatroları'nın en beğenilen oyuncuları arasına katıldı. Tiyatro sahnesi onun gerçek tutkusuydu. Dönemin en önemli sanat insanlarından Muhsin Ertuğrul'un onu keşetmesiyle birlikte tiyatro sahnesinde hızla parlayan bir yıldız haline geldi. Halkevleri Tiyatrosu ve konservatuvar eğitiminin ardından Darülbedayi bünyesine dahil olan sanatçı, "Yedi Köyün Zeynebi" adlı oyunla tiyatro sahnesinde büyük bir çıkış yakaladı. Tiyatro sahnelerindeki bu başarısının hemen ardından, 1933 yılında izleyiciyle buluşan "Söz Bir Allah Bir" adlı yapımla sinema dünyasına ilk adımını attı. Sonku, oyunculuğuyla büyük kitleleri etkilemekle kalmadı, aynı zamanda yapımcılık alanında da adımlar attı. 1950 yılında kendi adını taşıyan Sonku Film şirketini kurarak Türk sinemasının ilk kadın film yönetmeni unvanını kazandı. Bu büyük bir başarıydı. Yönetmenliğini üstlendiği "Fedâkar Ana" filmiyle kadınların sinema arkasında da var olabileceğini kanıtladı. Beyaz perdede izleyicinin karşısına genellikle erkeklerin kalbini çalan, büyüleyici ve kaçan güzel kadın rolleriyle çıkarak hafızalara kazındı. Yıldız dergisinin düzenlediği yarışmada hem "Vatan ve Namık Kemal" filmiyle en iyi yapımcı hem de en iyi kadın oyuncu ödülünü kazandı.
Fırtınalı Aşklar ve Trajik Çöküş
Sanatçının özel yaşamı, en az sinema kariyeri kadar fırtınalı, inişli çıkışlı ve büyük çalkantılarla dolu bir seyir izledi. Meslektaşı Talat Artemel ile yaptığı ilk evliliğin ardından, "Tütün Kralı" lakaplı ünlü iş insanı İhsan Doruk ile iki kez evlenip boşandı. Doruk ile gerçekleştirdiği bu olaylı evlilikten, annesinin en zor ve yalnız günlerinde onu terk ederek Londra'ya yerleşecek olan Ender isminde bir kız çocuğu dünyaya geldi. Ancak evlilik uzun sürmedi. Doruk'un sadakatsizliği sebebiyle biten bu evliliğin ardından Cahit Irgat ile ortak bir tiyatro kurarak Anadolu turnelerine çıktı. Ancak Cahit Irgat'ın hayaller görmesi ve hastaneye yatırılmasıyla sonuçlanan zorlu süreç, bu beraberliğin de sonunu hazırladı. Aşk hayatında aradığı huzuru bir türlü bulamayan ünlü sanatçı, yaşadığı derin hayal kırıklıklarının etkisiyle alkole sığındı. Dönemin sert toplumsal baskılarına ve ön yargılarına aldırmadan gayrimüslim genç iş insanı Parseh Gevrekyan ile yaşamaya başladığı büyük aşk, hayatındaki en fırtınalı ve sarsıcı dönüm noktalarından biri oldu. Şehir Tiyatroları'ndan atılma tehlikesiyle karşılaşan Sonku, sevgilisinin Varlık Vergisi yüzünden Aşkale Çalışma Kampı'na gönderilmesiyle büyük bir yıkım yaşadı. Çevresinden ve resmi makamlardan gördüğü yoğun baskılar sonucunda büyük aşk yaşadığı Parseh Gevrekyan'dan ayrılmak zorunda kaldı. 1963 yılında Sonku Film şirketinin binasında çıkan yangın ise onun tamamen iflas etmesine neden oldu. Tüm mal varlığını kaybetti. Hayatının son yıllarını yalnızlık, yoksulluk ve bağımlılıkla mücadele ederek geçiren efsane aktris, geride unutulmaz bir miras bıraktı. Hayatının son yılları oldukça dramatik geçti. Cenazesi Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedildi.
Cahide Sonku'nun Yaşamındaki Kilometre Taşları
Türk sinema ve tiyatrosuna damga vuran sanatçının yaşamındaki en önemli dönüm noktalarını şu şekilde sıralayabiliriz:
- Darülbedayi'ye Giriş: On altı yaşında adım attığı tiyatro sahnelerinde kısa sürede Türk tiyatrosunun en gözde isimlerinden biri haline geldi.
- İlk Kadın Yönetmen Unvanı: 1950 yılında kurduğu Sonku Film şirketi çatısı altında çektiği "Fedâkar Ana" filmiyle Türk sinemasınıda bir ilke imza attı.
- Ödülleri ve Başarıları: 1951 yılında düzenlenen yarışmada "Vatan ve Namık Kemal" filmiyle hem en iyi yapımcı hem de en iyi kadın oyuncu seçildi.
- SİYAD Hizmet Ödülü: Hayatının son dönemlerinde, 1979 yılında Türk sinemasına katkılarından dolayı Sinema Yazarları Derneği tarafından onurlandırıldı.