Türk pop ve caz müziğinin en saygın yorumcularından biri olan Ayten Alpman, 20 Kasım 1930 tarihinde İstanbul'da dünyaya gelerek Türk müzik tarihinin en önemli serüvenlerinden birini başlatmıştır. Eğitim hayatına Nişantaşı Kız Lisesi bünyesinde başlayan ve ardından Erenköy Kız Lisesi'nde eğitimini tamamlayan sanatçı, lise yıllarından hemen sonra İlham Gencer'den aldığı solistlik davetiyle İstanbul Radyosu'nda programa başlamıştır. Müziğe duyduğu büyük sevgiyle bu programda yer alan genç vokalist, Türk caz dünyasının ve popunun unutulmaz isimleri arasına adını yazdırmak üzere ilk adımlarını böylece atmıştır.
Caza Atılan İlk Adımlar ve İsveç Yılları
Radyo programlarının ardından, dönemin önemli müzik insanlarından Arif Mardin ile yolları kesişen genç yorumcu, onun yönlendirmesi ve büyük teşviki sayesinde caz müziğine odaklanmaya karar vermiştir. Bu tutku, onun sanat çizgisini belirlemiştir. Bu dönemde hayatını İlham Gencer ile birleştiren Alpman, 1953 yılında evlendiği eşinden 1960 yılında yollarını ayırmıştır. 1959 yılına gelindiğinde ise kariyerinin ilk fiziki üretimi olan 'Sayonara / Passion Flower' isimli taş plağını dinleyicilerle buluşturmuştur. Sanatçı, 1963 yılında çalışmak için İsveç'e gitmiştir. Burada üç yıl boyunca kalarak müzikal çalışmalar gerçekleştirmiştir. Ardından, 1966 senesinde Türkiye'ye dönmüştür.
Türkçe Sözlü Müzik ve Memleketim Efsanesi
Yurda dönüşünün ardından Fecri Ebcioğlu'nun yoğun ısrarları ve yönlendirmeleriyle Türkçe şarkılar söylemeye başlayan Alpman, 'İnan Bana / Ayrıldık Yalnızım' adlı ilk Türkçe 45'lik çalışmasını piyasaya sürmüştür. Sezen Cumhur Önal ile de ortak 45'lik çalışmaları imza atmıştır. 1968 yılında ise Ümit Aksu ile ikinci evliliğini gerçekleştirmiştir. Fecri Ebcioğlu ile ortak çalışması olan 'Sensiz Olamam' parçası, onun müzik piyasasındaki ilk büyük sıçrayışını gerçekleştirmesini sağlamıştır. 1972 yılında, sözlerini ünlü söz yazarı Fikret Şeneş'in kaleme aldığı 'Bir Başkadır Benim Memleketim' plağı ilk yayınlandığında beklenilen ilgiyi görmemiştir. Ancak 1974 yılındaki Kıbrıs Harekâtı esnasında TRT ekranlarında ve radyolarında bu eserin sürekli olarak çalınması, şarkının kaderini başan aşağı değiştirmiştir.
Sanatçının kariyerinde öne çıkan bazı önemli plak çalışmaları şunlardır:
- Sayonara / Passion Flower: Sanatçının 1959 yılında yayınlanan ilk taş plak çalışmasıdır.
- İnan Bana / Ayrıldık Yalnızım: Ebcioğlu'nun teşvikiyle hazırlanan ilk Türkçe 45'liktir.
- Sensiz Olamam: Alpman'ın müzik dünyasında büyük bir çıkış yakalamasını sağlayan eserdir.
- Bir Başkadır Benim Memleketim: TRT'de sıkça çalınarak milli marş niteliği kazanan unutulmaz plak çalışmasıdır.
Geleneksel bir Yahudi halk ezgisi olan 'Rabe Elimelekh' melodisinin üzerine yazılan ve Mireille Mathieu'nun Fransızca olarak da seslendirdiği bu aranjman, Fikret Şeneş'in etkileyici Türkçe dizeleriyle adeta milli bir marş kimliği kazanmıştır. Halkın yoğun talebi doğrultusunda yeniden 45'lik plak formatında basılan bu eser, o dönem rekor satış rakamlarına ulaşarak Türk pop tarihinin en unutulmaz klasikleri arasına girmiştir.
Son Dönem Çalışmaları, Sağlık Sorunları ve Mirası
Müzik kariyeri boyunca iki adet uzun çalar albüm çalışması yapan sanatçı, 1995 yılında ses tellerinde meydana gelen nodüller sebebiyle cerrahi bir operasyon geçirmek durumunda kalmıştır. Yaşadığı bu ciddi sağlık sorununun ardından profesyonel sahne hayatına aktif ve yoğun bir şekilde devam etmeme kararı alan Alpman, yalnızca belirli dönemlerde özel caz konserleri vererek dinleyicileriyle buluşmuştur. Ada Müzik, 1999'da sanatçının en sevilen eserlerini bir araya getiren özel albümünü basarak piyasaya sunmuştur. Sanatçının Türk caz ve pop müziğine sunduğu büyük katkılar, 2007 yılında İstanbul Kültür Sanat Vakfı (İKSV) tarafından düzenlenen İstanbul Caz Festivali'nde kendisine layık görülen Yaşam Boyu Başarı Ödülü ile taçlandırılmıştır.
Fahrettin Şaban Bey ve İsmet Hanım'ın kızı olarak dünyaya gelen değerli sanatçı, ömrünün son yıllarında zatürre hastalığı ile mücadele etmiştir. Usta sanatçı, 20 Nisan 2012 tarihinde vefat etmiştir. Ölüm sebebi ise zatürre olarak kaydedilmiştir. Alpman'ın cenazesi, 22 Nisan 2012 tarihinde Teşvikiye Camii'nde düzenlenen törenin ardından kılınan cenaze namazı ile birlikte Ulus Mezarlığı'nda toprağa verilmiştir. Geride bıraktığı eşsiz tınılar ve vatan sevgisini simgeleyen şarkılarıyla Türk müzik dünyasında doldurulamaz bir boşluk bırakan yorumcu, dinleyicilerinin kalbinde yaşamaya devam etmektedir.