Türkiye'de sinema sanatının akademik bir disipline dönüşmesinde öncülük eden ve ülkenin ilk sinema profesörü unvanını taşıyan Âlim Şerif Onaran, 1924 yılında Manisa'nın Kula ilçesinde hayata gözlerini açtı. Değerli hukukçu, yazar ve kuramcı, yaşamı boyunca sinema eğitiminin okullaşması adına büyük emekler verdi. Bu alanda silinmez izler bırakan Onaran, 11 Ağustos 2000 tarihinde İstanbul'da hayata gözlerini yumdu. İlk ve ortaöğrenimini Ege'nin incisi İzmir'de tamamlayan Onaran, yükseköğrenimini ise dönemin efsanevi okulu Ankara Siyasal Bilgiler Okulu'nda sürdürdü. O dönem Mülkiye adıyla bilinen Ankara Siyasal Bilgiler Okulu'nden 1946 yılında başarıyla mezun olan Onaran, vakit kaybetmeden İçişleri Bakanlığı bünyesinde göreve başlayarak kamu hizmetine ilk adımını attı.
Devlet Hizmetinden Sinema Kuramcılığına Uzanan Yol
Âlim Şerif Onaran, 1946'dan 1973 yılına kadar geçen uzun süreçte İçişleri Bakanlığı'nın hem merkez hem de taşra teşkilatlarında çok sayıda önemli görev üstlendi. Emniyet Teşkilatı bünyesinde uzun yıllar görev yaptı. Bürokraside farklı kademelerde görev alarak güvenilen bir isim haline gelen Onaran, en önemli sorumluluklarından birini 1960-1961 yılları arasında yerine getirdi. Emniyet Genel Müdürlüğü Yabancılar Hudut İltica Dairesi Başkanı olarak bu dönemde başarıyla görev yaptı. Bu süreçte sansür kurulunda da görev üstlendi. Bürokraside geçen yirmi yedi yıllık süreç sinemaya ve hukuka olan tutkusunu hiçbir zaman gölgeleyemedi.
Akademik Başarılar ve İlk Sinema Profesörü Unvanı
Hukuk ve sinema alanındaki birikimini akademik tezlerle taçlandıran Âlim Şerif Onaran, ilk büyük başarısını 1965 yılında elde etti. Hazırladığı 'Sinematografik Hürriyet' başlıklı teziyle hukuk doktoru unvanını kazanmayı başararak sinemanın hukuki çerçevesine ışık tuttu. Böylece sinemanın özgürce tartışılması gereken hukuki boyutuna son derece güçlü bir katkı sağladı. Akademik kariyer basamaklarını büyük bir hızla tırmanarak 1973 yılında sinema tarihi doçenti oldu. Onun doçentlik çalışması, Türk sinemasının kurucu isimlerinden Muhsin Ertuğrul'un sinema anlayışı üzerine odaklanıyordu. Akademik dünyadaki bu büyük yükseliş, 1978 yılında kaleme aldığı ve usta yönetmeni ele alan 'Lütfi Ömer Akad'ın Sineması' adlı eserle profesörlük seviyesine ulaştı ve ona ülkenin ilk sinema profesörü unvanını kazandırdı. Yazarın hazırladığı her üç tez de ilerleyen süreçte kitaplaştırılarak okuyucularla buluşma imkanı buldu.
Sinema Eğitiminin Okullaşması ve Geniş Kitlelere Ulaşan Ses
Akademik çalışmalarının yanı sıra sinema kültürünü halka yaymayı da hedefleyen Onaran, 1970'li yıllarda İstanbul Radyosu'nda önemli bir işe imza attı. Haftalık olarak yayınlanan 'Türk Sineması Konuşuyor' adlı kültür programını bizzat hazırlayıp sundu. Bu program tam dokuz ay sürdü. Programda yer alan özgün konuşma metinleri, 1980'li yıllarda yazar tarafından titizlikle güncelleştirilerek iki ciltlik dev bir başvuru kaynağı halinde 'Türk Sineması' adıyla yayın dünyasına kazandırıldı. Onaran, radyo dalgalarıyla akademik bilgiyi sokağa taşırken, diğer yandan da eğitimi okullarda kurumsallaştırmak için büyük çaba sarf etti.
Değerli akademisyen, Ankara Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi ile Basın Yayın Yüksekokulu bünyesinde dersler vererek gençlere yol gösterdi. İzmir'de attığı adımlar ise sinemanın kurumsallaşması yolunda en kalıcı başarılarından biri haline geldi. Burada Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Sinema TV Bölümü'nün doğrudan kuruculuğunu üstlendi. Kendi kurduğu bu yükseköğretim kurumunda 1976 ile 1981 yılları arasında Sinema Tarihi dersleri verdi. Kendi ders notları sonradan başvuru kitabına dönüştü.
Akademik yaşamı 1983 yılında yeni bir mecraya yönelen Onaran, misafir öğretim üyesi olarak davet edildiği Marmara Üniversitesi'nde kadrolu profesör olarak kaldı. İstanbul ve Mimar Sinan üniversitelerinde de dersler verdi. Bu köklü eğitim kurumlarında ders verdiği alanlar şunlardı:
- Sinema kuramları
- Kamuoyu
- Kitle kültürleri
Takvimler 1988 yılını gösterdiğinde resmi olarak emekliye ayrıldı. Resmi olarak emekliye ayrılmasına rağmen, ne sinemadan ne de çok sevdiği öğrencilerinden bağını hiçbir zaman koparmadı. Vefat ettiği 11 Ağustos 2000 tarihine kadar Marmara Üniversitesi'nde sözleşmeli profesör olarak ders anlatmaya devam etti. Bilgiye adanmış yaşamının son günlerinde de örnek bir davranışa imza atarak tüm birikimini cömertçe paylaştı. Ömrü boyunca topladığı beş bine yakın kitaptan oluşan kişisel kütüphanesini, Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi'nin Narlıdere'deki binasında kendi adını taşıyan kütüphaneye bağışlayarak öğrencilerine eşsiz bir miras bıraktı. Öncü akademisyen arkasında devasa bir miras bıraktı.