Halk edebiyatımızın köklü geleneklerini sazıyla ve sözüyle geleceğe taşıyan Âşık Ummani, 1933 yılında Posof'un Sarıçiçek mahallesinde dünyaya gelerek Türk ozanlık kültürünün unutulmaz çınarlarından biri olmuştur. Asıl adı Kurşun Saraç olan usta isim, çocuk yaşta gördüğü mistik bir rüyanın ardından doğanın tüm gözelliklerini hecelere dökmeye başlamıştır. Babası Selimoğullarından Molla Osmanoğlu Ali Ağa ile annesi Urubiye Hanım'ın evladı olan usta ozan, küçük yaşta Şulgavur mahallesindeki okulundan dönerken yaşadığı mistik bir olay neticesinde sanatının ilk tohumlarını zihnine ekmiştir. Radyo programlarından usta işi atışmalara kadar geniş bir yelpazede sanatını icra eden Ummani, 1984 yılında Adapazarı'nda katıldığı atışma sırasında fenalaşarak vefat etmiştir.
Rüyadan Hakikate Uzanan Bir Mahlasın Hikayesi
Kurşun Saraç'ın çocukluk yılları, doğup büyüdüğü Sarıçiçek mahallesinde geçmiştir. İlkokul eğitimini yakınlardaki Şulgavur, bilinen diğer adıyla Kayınlı mahallesinde tamamlamıştır. Bir okul dönüşü yorgun düşen küçük Kurşun, yol kenarında dinlenirken derin bir uykuya dalmıştır. Bu uyku, onun tüm ömrünü şekillendirecek manevi bir eşiğin başlangıcı olmuştur. Rüyasında kendisini dervişlerle birlikte namaz kılarken gören çocuk, ibadetin ardından dervişlerin sunduğu şerbetten içmiştir. Ziyaretçiler, okuması için ona iki adet kitap da hediye etmiştir. Rüyasında aynı zamanda Melahat adında bir kıza da rastlamış ve onun elinden elma yemiştir. Sonrasında ise devasa bir umman denizinin üzerinde adım attığını görmüştür. Uykudan uyandığında yüreği bambaşka bir coşkuyla dolan genç, bu düşten yola çıkarak 'Ummani' mahlasını benimsemiştir. O günden sonra gözünün gördüğü her güzelliği sazıyla ve şiirleriyle dile getirmeye başlamıştır.
Ustalardan Alınan İlhamla Şekillenen Sanat Yolculuğu
Âşık Ummani'nin sanatsal gelişimi, geleneksel usta-çırak ilişkisiyle sağlam temellere oturmuştur. Onun ilk büyük rehberi Posoflu Müdami Baba olmuştur. Ozanlık geleneğinin inceliklerini kavrayabilmek adına ömrünü öğrenmeye adayan Ummani, Posoflu Müdami Baba'dan aldığı derslerin ardından askerlik yıllarında Zülali Baba'dan feyz almış ve sonrasında Âşık Efkari ile dört yıl süren verimli bir çalışma dönemi geçirmiştir. Edindiği bu güçlü birikim sayesinde Türkiye genelinde düzenlenen çeşitli yarışmalarda boy göstermiştir. Ozan, bu etkinlikler vesilesiyle ülkenin farklı yörelerini gezerek kültürümüzü yakından tanıma şansı bulmuştur. Yolunun kesiştiği pek çok halk ozanıyla ortak çalışmalar yürüten Ummani, katıldığı geleneksel atışmalardaki üstün yeteneğiyle adından sıkça söz ettirmiştir.
Âşık Ummani'nin hayatı boyunca sanatına yön veren ve birlikte çalıştığı başlıca isimler şunlardır:
- Posoflu Müdami Baba: İlk saz ve edebiyat derslerini aldığı usta halk ozanı.
- Zülali Baba: Askerlik yıllarında eğitiminden faydalanıp feyz aldığı usta isim.
- Âşık Efkari: Askerlik sonrasında yaklaşık dört yıl boyunca birlikte mesai harcadığı yol arkadaşı.
- Âşık Deryami: Hayatının son atışmasını gerçekleştirdiği ve Adapazarı'ndaki o hüzünlü günde karşı karşıya geldiği ozan.
Radyo Dalgalarından Hüzünlü Bir Vedaya
Ummani, sanatının zirve yıllarında sesini geniş kitlelere duyurmayı başarmıştır. İstanbul ve Ankara radyolarında hazırladığı özel programlarla halk müziği severlerin beğenisini kazanmıştır. Ayrıca Konya Âşıklar Bayramı başta olmak üzere bölgedeki pek çok kültürül organizasyona katılmıştır. Bu etkinliklerde sergilediği performansla dinleyicilerin takdirini kazanmıştır. Kendisi okur yazar bir ozan olup, evli ve yedi çocuk babası olarak mütevazı bir yaşam sürmüştür.
1960 senesine kadar doğup büyüdüğü Posof sınırlarında sanatını icra eden usta âşık, sonrasında Kars'ın Selim ilçesine taşınarak burada 14 yıl yaşamış ve ardından Bursa'nın Kestel ilçesine bağlı Burhaniye mahallesini yeni yurdu olarak seçmiştir. Ancak takvimler 1984 yılını gösterdiğinde, usta ozanın ömrü hazin bir şekilde nihayete ermiştir. Adapazarı'nda düzenlenen bir etkinlikte Âşık Deryami ile atışma yaptığı sırasında aniden rahatsızlanmıştır. Kaldırıldığı hastanede tüm müdahalelere rağmen kurtarılamayarak hayata gözlerini yumuştur. Cenazesi, ömrünün son dönemini geçirdiği Burhaniye mahallesinde defnedilmiştir. Değerli ozanın kabri, Konya Kültür Turizm Derneği tarafından yaptırılarak anısı yaşatılmıştır.