İstanbul'da 1890 yılında dünyaya gelen Ali Rıza Pasin, askeri tıp tarihimizin en değerli simalarından biridir. Hizmetleriyle Cumhuriyet'in ilk yıllarında tıp dünyasının gelişmesine büyük katkı sağlayan bu hekim, 1947 yılında aramızdan ayrılmıştır. Mesleki ömrünü cephelerde ve GATA bünyesinde geçiren başarılı doktor, cerrahi alanındaki uzmanlığıyla ön plana çıkmıştır. O, aynı zamanda Mustafa Kemal Atatürk'ün sağlığıyla yakından ilgilenmiş kıymetli tıp adamlarındandır. Kurumun gelişim sürecinde çok yönlü vazifeler üstlenen hekim, askeri tıp standartlarının yükseltilmesinde aktif rol oynamıştır.
Askeri Eğitim Hayatı ve Cephelerde Geçen Yıllar
Ali Rıza Pasin, tıp eğitimine giden yolda ilk adımını Kuleli Askeri Lisesi çatısı altında atmıştır. Lisedeki başarılı öğrencilik yıllarının ardından, 1908 senesinde Gülhane Askeri Tıp Akademisi'ne adım atmıştır. Buradaki eğitimini başarıyla bitirmiştir. Böylece 1914 yılında akademiden mezun olarak diplomasını eline almıştır. Mezuniyetinin hemen ardından patlak veren Çanakkale Savaşı, onun ilk büyük sınavı olmuştur. Genç tabip subay, 1915'te Çanakkale cephesinde yaralıların imdadına yetişmiştir. Buradaki üstün gayretlerinin ardından vatanın kurtuluşu için Milli Mücadele saflarına katılmakta tereddüt etmemiştir. Cephede gösterdiği bu olağanüstü direnç ve hekimlik azmi, milli uyanışın gizli kahramanlarından biri olmasını sağlamıştır. Savaşın çetin şartları altında gerçekleştirdiği müdahalelerle birçok askerin hayata tutunmasına vesile olmuştur. Cephedeki fedakarlıkları ve hizmetleri karşılıksız kalmamıştır. Milli Mücadele boyunca sergilediği üstün ve fedakar hizmetlerden dolayı, Türkiye Büyük Millet Meclisi adına bizzat Mustafa Kemal Atatürk tarafından İstiklal Madalyası ile ödüllendirilerek bu tarihi zaferin en önemli nişanlarından birine layık görülmüştür.
Gülhane Askeri Tıp Akademisi ve Cerrahi Başarıları
Milli Mücadele'nin zaferle sonuçlanmasından sonra Ali Rıza Pasin, akademik çalışmalarını sürdürmek amacıyla 1923 yılında GATA bünyesine geri dönmüştür. Akademide cerrahi tıp alanındaki yenilikçi çalışmalarıyla kısa sürede dikkatleri üzerine çekmeyi başarmıştır. Bu alanda sergilediği yüksek başarılar ve üstün liyakat, onun kariyerinde hızla yükselmesini sağlamıştır. Bunun sonucunda hekim, 1935 yılında okulun başhekimlik makamına getirilmiştir. 1935 ile 1942 yılları arasında yürüttüğü bu başhekimlik görevi boyunca tıp eğitiminin modernleşmesine öncülük etmiştir. Akademide cerrahlığın gelişimine katkıda bulunurken, genç tabip subayların yetişmesinde de büyük emek sarf etmiştir. Görev süresi boyunca GATA'nın kurumsal kimliğinin güçlenmesi adına mühim adımlar atmıştır. Bu dönemde, Mustafa Kemal Atatürk'ün yakalandığı amansız hastalığın tedavisinde de çok önemli görevler üstlenmiştir. Gülhane'deki görevi sırasında, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün rahatsızlığı döneminde onun tedavisini üstlenen seçkin askeri doktor kadrosu içinde yer alarak bu ulvi görevi layığıyla yerine getirmiştir. Başarılı hizmetlerle geçen yedi yılın ardından, 1942 senesinde GATA'daki başhekimlik vazifesinden ayrılmıştır.
Hekimin meslek hayatındaki önemli dönüm noktaları şunlardır:
- 1908 yılında Gülhane Askeri Tıp Akademisi'ne girerek tıp dünyasına adım atması
- 1915 senesinde Çanakkale Savaşı'nda tabip subay sıfatıyla ilk büyük görevini üstlenmesi
- 1935 ile 1942 yılları arasında GATA başhekimi olarak kuruma liderlik etmesi
Kütüphanelerde Yaşayan Tarihi Hatıralar
Gerek cephede gerekse tıp akademisinde gösterdiği olağanüstü çabalarla tanınan tabip asker Pasin, 1947 yılında vefat etmiştir. Onun hatırasını yaşatacak portresi GATA kütüphanesinde sergilenmektedir. Bu özel portre, kütüphaneyi ziyaret eden tüm genç hekimlere ve ziyaretçilere değerli doktorun bıraktığı büyük mirası fısıldamaktadır. Hekimin vatan savunmasındaki rollerini belgeleyen diğer önemli izler ise Tuzla Piyade Okulu kütüphanesinde muhafaza edilmektedir. Burada sergilenen zengin fotoğraf koleksiyonu, Mustafa Kemal Atatürk ile Ali Rıza Pasin'in yan yana çekilmiş nadide anlarını barındırmaktadır. Fotoğraflar, başarılı hekimin Cumhuriyet tarihindeki kritik rolünü ve önemini gözler önüne sermektedir. Tarihe tanıklık eden bu görsel arşiv, onun hem hekim hem de vatansever kimliğini yansıtır. Kendisi, ardında bıraktığı eserler ve yetiştirdiği öğrencilerle Türk tıp tarihindeki müstesna yerini korumaktadır. Bu eşsiz fotoğraf koleksiyonu, hekimin sadece tıp alanında değil, aynı zamanda Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusuyla yan yana yürüyen son derece önemli ve güvenilir bir isim olduğunu da açıkça ortaya koymaktadır.