Alan Turing Kimdir?

İkinci Dünya Savaşı'nın en çetin döneminde, 23 Haziran 1912 tarihinde İngiltere'nin başkenti Londra'da dünyaya gözlerini açan Alan Mathison Turing, tasarladığı elektromekanik şifre çözme cihazı vasıtasıyla hem küresel savaşın kaderini belirleyen hem de bilişim dünyasının temellerini inşa eden dahi bir şifrebilimcidir. Bletchley Park'taki özel ekibiyle Alman askeri iletişim kodlarını deşifre eden dahi bilim insanı, günümüzün bilgisayar dünyasının kuramsal temellerini atmıştır. O, insanlık tarihinin akışını bütünüyle değiştirmiştir.

Londra'dan Cambridge Odalarına Uzanan Gençlik Yılları

Turing'in hayat yolculuğu, Hindistan'ın Orissa bölgesindeki Chatrapur kasabasında koloni memurluğu yapan babası Julius Mathison Turing ve annesi Sara'nın bebeklerinin İngiliz topraklarında doğmasını istemesiyle başlar. Aile bu amaçla başkente dönerek günümüzde Colonnade Hotel adıyla hizmet veren binanın yerindeki bir eve yerleşir. Alan Mathison Turing, burada John adındaki ağabeyi ile beraber büyür. Henüz altı yaşındayken St Michaels okulunda eğitim hayatına adım atar. Küçük yaşta fark edilen parlak zekası, onu 1926 yılında Dorset'teki oldukça prestijli bir özel kurum olan Sherborne Okulu'na taşır.

Genç Alan, Sherborne sıralarında kendisinden üst sđnıfta okuyan Christopher Morcom ile derin bir dostluk ve duygusal bağ kurar. Ancak Morcom'un mezuniyetten hemen önce tüberküloz sebebiyle hayata veda etmesi, Turing'in ruh dünyasında büyük yıkım yaratır. Bu acı kaybın ardından dini inancını kaybederek ateist bir yaşam felsefesini benimser. 1931 yılında girdiği Cambridge Kings Kolej'den 1934'te mezun olan genç araştırmacı, üstün başarısı sayesinde hemen ertesi yıl aynı koleje akademik üye seçilir.

Enigma'yı Yıkan Algoritmalar ve Savaş Kahramanlığı

Turing, 28 Mayıs 1936'da sunduğu "Hesaplanabilir Sayılar: Karar Verme Probleminin bir Uygulaması" başlıklı tarihi makalesinde, uygun algoritmalarla tasarlanmış makinelerin her türlü matematiksel problemi çözebileceğini gösterdi. Princeton Üniversitesi'nde tez hocası Alonzo Church ile geliştirdiği Church-Turing Hipotezi, dört işlem ve belirli operasyonlarla tüm hesaplama süreçlerinin tanımlanabileceğini savunuyordu. Haziran 1938'de doktorasını tamamlayarak Felsefe Doktoru unvanını aldıktan sonra, Hükümet Kod ve Şifre Okulunda (GCCS) yarı zamanlı çalışmaya başladı. İkinci Dünya Savaşı'nın patlak vermesiyle Bletchley Park'taki askeri üsse çağrılan dahi matematikçi, Alman deniz kuvvetlerinin gizli şifrelerini kırmakla görevli 8 Numaralı Kulübe'nin (Turing Hut-8) başkanlığına getirildi.

Burada Alman ordusunun kullandığı Enigma şifreli mesajlarını hızla deşifre edecek elektromekanik bir makine geliştirerek savaşın seyrini İngiltere lehine çevirdi. Bu dahi makine, dünya tarihinin ilk bilgisayarı olarak kabul gördü. Savaş sonrasında ülkesinde kahraman ilan edilen Turing, yapay zeka ve bilişim teorileri üzerine odaklandı. Henüz bilgisayarların dahi bulunmadığı 1948 yılında yazdığı satranç benzeri programla bu alandaki öncü rolünü pekiştirdi. Kendisi, özellikle şu alanlarda derin akademik etkiler bırakmıştır:

• Şifrebilim ve kriptoloji çalışmaları
• Hesaplanabilirlik teorisi ve matematik felsefesi
• Modern bilgisayarların temelini oluşturan yapay zeka felsefesi

Manchester Yılları, Trajik Son ve Ölümsüz Miras

Dahi bilim insanı, 1948 yılında Manchester Üniversitesi Matematik Departmanına okutman olarak atandı ve ardından bilgisayar laboratuvarında vekil yönetici oldu. Burada ünlü Manchester Mark 1 yazılımı üzerine çalışırken, modern bilgisayarların kavramsal altyapısını oluşturan "Turing Makinesi" modelini geliştirdi. Ancak parlak kariyeri, o dönem İngiltere'sinde eşcinselliğin suç sayılması nedeniyle büyük bir trajediye sürüklendi. 1941 ilkbaharında nişanlandığı Joan Clarke ile olan birlikteliğini eşcinsel olduğunu itiraf ederek sonlandıran Turing, 1952 yılında Alan Murray ile yaşadığı ilişki sonrasında yargılandı. Hapis cezası yerine bir yıl boyunca kimyasal hadım amacıyla östrojen iğnesi yaptırmaya zorlandı. Güvenlik izinleri elinden alınarak devlet kurumlarındaki şifre danışmanlığına son verildi.

Bu ağır baskılara dayanamayan dahi araştırmacı, 8 Haziran 1954'te Manchester'daki evinde temizlikçisi tarafından ölü bulundu. Resmi kayıtlara göre 7 Haziran 1954'te başucunda bıraktığı siyanürlü elmayı ısırarak yaşamına son vermişti. Ancak bu ölümün üzerindeki gizem perdesi bugün bile tamamen aralanamamıştır. Günümüzde dev teknoloji markası Apple'ın ısırılmış elma simgesinin de bu hüzünlü intihara atıfta bulunduğu yaygın bir görüştür. Turing'in anısı, 1966'dan bu yana bilgisayar dünyasının Nobeli kabul edilen Turing Ödülü ile yaşatılmaktadır. Ayrıca 2001 yılında Manchester'daki Sackville Park'a dahi bilim insanının anısını onurlandıran bronz bir heykeli dikilmiştir.