Yaylalar Köyü'nün Tarihçesi ve Kökeni
Artvin'in Yusufeli ilçesine bağlı olan ve eski adı Heveki (veya Hevaki) olan Yaylalar köyü, 2300 metre rakımda yer alan tarihi bir yerleşimdir. Gürcüce "dere" ve "vadi" anlamına gelen "hevi" veya "heva" kelimelerinden türeyen Hevaki ismi, Osmanlı idaresi döneminde Türkçe kaynaklara Hevek şeklinde girmiştir. Bölge, 16. yüzyılın ortalarında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. Tarihi kayıtlarda, Yusufeli ilçesindeki Bıçakçılar köyünün de eski adının Heveki olması sebebiyle, bu iki köyü birbirinden ayırmak için Yaylalar köyü Büyük Hevek veya Hevek-i Kiskim, Bıçakçılar köyü ise Küçük Hevek veya Hevek-i Livane şeklinde adlandırılmıştır. Köyün sınırları içerisinde yer alan Korameti, İeti, Mereteti, Mikelisi ve Koreti gibi birçok mevki ve mahalle adı da bu tarihi dönemlerden günümüze kalan Gürcüce yer adları arasındadır.
Tarih Boyunca Nüfus ve Sosyal Yapı
Yaylalar köyü, Osmanlı idaresinin vergi ve askerlik amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 yılında Çıldır Eyaleti'nin Kiskim sancağına bağlı bir köy olarak kaydedilmiştir. Bu tarihte köyde 119 hanede 324 Müslüman erkek yaşamakta olup, toplam nüfusun yaklaşık 668 kişiden oluştuğu tahmin edilmektedir. 1848 tarihli Erzurum vilayeti nüfus defterinde ise köy Hevek-i Ulya (Yukarı Hevek) adıyla kaydedilmiş olup; 35 hane Müslüman, 7 hane Katolik ve 5 hane Rum olmak üzere çok kültürlü bir nüfus yapısına sahipti. Tarihsel süreçte köyün Hristiyan ve Müslüman cemaatlerine ev sahipliği yaptığı, 1874 yılında bölgeyi ziyaret eden Giorgi Kazbegi gibi yazarların notlarında da aktarılmıştır. Köyün adı, yabancı kökten geldiği gerekçesiyle 1959 yılında resmi olarak Yaylalar olarak değiştirilmiştir.
Akçay Mahallesi ve Tarihi Büyük Hevek Köprüsü
Günümüzde Yaylalar köyünün sınırları içinde yer alan ve eski adı Mikelisi (veya Mikelesi) olan Akçay mahallesi, geçmişte müstakil bir yerleşim yeri iken daha sonra Yaylalar'ın bir mahallesi haline gelmiştir. Mahalle, günümüzde de kullanılan eski adıyla Mikelis olarak bilinmekte ve Demirdöven köyüne daha yakın konumda yer almaktadır. Yaylalar köyünde görülmeye değer en önemli tarihi yapı, Büyük Hevek Deresi üzerinde yer alan tek kemerli Büyük Hevek Köprüsü'dür. Yapım tarihi kesin olarak bilinmeyen bu tarihi taş köprü; 13 metre uzunluğa, 2,5 metre genişliğe ve 6 metre yüksekliğe sahiptir. İnşasında orta irilikte kaba yonu taşlar ve düzgün kesme taşlar kullanılan köprünün hemen yakınındaki Kilise Sırtı mevkisinde geçmişte bir kilise olduğu tahmin edilse de günümüze herhangi bir kalıntı ulaşmamıştır. Benzer şekilde Korameti mahallesinde de eski bir kilise kalıntısının olduğu köylüler tarafından belirtilse de günümüzde tespit edilmiş fiziki bir kalıntı mevcut değildir.
Coğrafya, Mahalleler ve Ulaşım
Karadeniz Bölgesi sınırları içinde yer alan Yaylalar köyü, Artvin il merkezine 155 kilometre, Yusufeli ilçe merkezine ise 50 kilometre uzaklıktadır. Köyün merkezi, Hevek Deresinin üst kıyısında kurulu olup geniş bir alana yayılmıştır. Köyün bünyesinde Olgunlar (Mereteti), Cami, Şereze (Şaradze), Köramet (Korameti) ve Karamolla gibi tarihi isimlerini koruyan farklı mahalleler bulunmaktadır. Doğal güzellikleri, 2300 metrelik yüksek rakımı ve köklü tarihi mirası ile Yaylalar köyü, Artvin'in kültürel zenginliğini yansıtan en özel yerleşimlerinden biridir.