Yanatlı (Vargnisi) Köyü'ne Genel Bakış ve Coğrafi Konum
Ardahan ilinin Göle ilçesine bağlı bir köy olan Yanatlı, deniz seviyesinden 2044 metre yükseklikte yer almaktadır. Coğrafi olarak Ardahan il merkezine 44 kilometre, Göle ilçe merkezine ise 27 kilometre uzaklıkta konumlanan köy, tarihi boyunca farklı medeniyetlerin geçiş noktalarından biri olmuştur.
Orta Çağ ve Osmanlı Dönemi Kayıtları
Köyün eski adı Gürcüce bir yer adı olan Vargnisi'dir (ვარგნისი). Bu ad Türkçeye Vargenes veya Vargnes (واركنس) şeklinde girmiştir. Vargnisi köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Kola'da (bugünkü Göle) yer almaktaydı. Bölge, 16. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. Dokuz azizle bağlantılı olan Kola bölgesi, Gürcü Ortodoks inancında da önemli bir yere sahiptir. Köyde varlığı bilinen kiliseler, Osmanlı fethinden önce de burada köklü bir yerleşim olduğunu göstermektedir. Hicri 981 (1573/74) tarihli Osmanlı icmal defterine göre yerleşim, "Varginis" şeklinde yazılarak Gürcistan Vilayeti içinde Ardahan-i Küçük livasının Güney nahiyesine bağlı 65 köyden biri olarak kaydedilmiştir.
Rus Yönetimi, Demografik Değişim ve Tarihi Kiliseler
Uzun süre Osmanlı egemenliğinde kalan köy, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca savaş tazminatının bir parçası olarak Rusya'ya bırakılmıştır. Rus idaresinin 1886 nüfus tespitinde tamamı Rumlardan oluşan 277 nüfuslu ve 41 haneli bir yerleşim olarak "Vargenis" (Варгинис) adıyla kaydedilmiştir. Nüfusu 1906 yılında 511 kişiye ulaşan köyde, Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili'nin 1907 yılındaki araştırmalarına göre; Müslüman Gürcülerden boşalan yerlere Osmanlı topraklarından göç eden Rumlar ve Ermeniler yerleştirilmiştir. Takaişvili'nin "Arginisi" (არგინისი) olarak andığı köyde Rumlar eski bir kiliseyi yıkarak aynı taşlarla yeni bir kilise inşa etmişlerdir. Birinci Dünya Savaşı yıllarında bölgeyi gezen Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli de köyde üç kilisenin olduğunu, bunlardan ikisinin köyün içinde (biri Rumlarca yıkılıp yeniden inşa edilmiş, diğeri ise tamamen yıkılmış) ve birinin köyün yukarısında yer aldığını belirtmiştir. Günümüzde bu tarihi kiliselerden birinin yerinde cami, diğerinin yerinde ise bir ev bulunmaktadır.
Cumhuriyet Dönemi ve İsim Değişikliği
Birinci Dünya Savaşı sonrasında Rusların çekilmesiyle kısa bir süre fiilen Ermenistan sınırlarında kalan köy, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Türkiye'ye bırakılmıştır. 1928 yılında Kars vilayetinin Göle kazasının Okam nahiyesine bağlı olan köyün ismi, Türkçe olmadığı gerekçesiyle 1959 yılında 7267 sayılı kanunla "Yanatlı" olarak değiştirilmiştir. 1965 nüfus sayımına göre 980 kişinin yaşadığı bu tarihi köy, geçmişin izlerini günümüze taşımaktadır.