Tahtakıran Köyü, Ardahan ilinin Göle ilçesine bağlı, deniz seviyesinden 2044 metre yükseklikte yer alan tarihi bir yerleşim yeridir. Coğrafi olarak Ardahan il merkezine 34 kilometre, Göle ilçe merkezine ise 14 kilometre mesafede konumlanmaktadır. Köy, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihsel Kola bölgesinde bulunması ve sınırları içerisinde tespit edilen 10. yüzyıl Gürcü Krallığı dönemine ait kilise varlığı ile bölgenin oldukça eski bir yerleşim alanı olduğunu gözler önüne sermektedir.
Tahtakıran Köyü'nün Tarihçesi ve İsim Kökeni
Köyün bilinen en eski adı Tahtakrani veya Tahtakıran'dır. Nitekim yerleşim, 1854 tarihli Kiepert haritasında "Tachtakran" (Tahtakran), 1886 tarihli Rus nüfus tespitinde "Tahtakran" (Тахтакранъ) ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise "Tahtakıran" (تاخته قيران) şeklinde kaydedilmiştir. İsim kökeniyle ilgili olarak Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli bu adın Türkçe olup "tahta kıran" anlamına geldiğini belirtmiştir. Diğer yandan, Arapça kökenli olan ve "bir araya gelme, toplanma" anlamı taşıyan "kıran" (ﻗﺮﺍﻥ) kelimesi üzerinden yapılan değerlendirmelerde ise Tahtakıran isminin "tahtaların toplandığı yer" anlamına geldiği ifade edilmektedir.
Osmanlı'dan Cumhuriyet Dönemine Tarihsel Süreç
16. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlılar tarafından Gürcülerden devralınan Kola bölgesinde yer alan köyün adına yayımlanmış eski Osmanlı kayıtlarında rastlanmamaktadır. 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakılmıştır. Rus idaresinin 1886 yılındaki nüfus sayımında köy, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlı "Yunan nahiyesi" sınırları içinde yer almaktaydı. O tarihte 40 hanede 248 kişilik tamamı Rum olan bir nüfus barındıran yerleşim, 1907 yılında Rus ordusunun karargâhı olarak kullanılmıştır. Birinci Dünya Savaşı sonrasında Rusların çekilmesiyle bir süre fiilen Ermenistan sınırlarında kalan köy, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması ile Türkiye'ye bırakılmıştır.
Görülmeye Değer Tarihi Kilise Kalıntıları
Tarihi kaynaklar ve arkeolojik araştırmalar, Tahtakıran köyü sınırları içerisinde geçmişte zengin bir dini mimari mirasın bulunduğunu göstermektedir. Köyün yakınlarında, Ardahan-Oltu yolu kıyısında tarihi bir küçük kilise yer almaktaydı. Bununla birlikte, 1917 yılı tarihi verilerine göre köy sınırları içerisinde ana Tahtakrani Kilisesi de dahil olmak üzere toplam beş adet kilisenin varlığı bilinmekteydi. Dönemin araştırmalarına göre bu kiliselerin bazısı tamamen yıkılmış, bazısının sadece duvarları ayakta kalmış, bazısı ise sağlam durumda günümüze ulaşmıştır. Köyün köklü tarihini yansıtan bu kalıntılar, tarih ve kültür meraklıları için önemli birer tarihi vesika niteliğindedir.