Odeki Kale Kilisesi (Aşağı Odeki Kale Kilisesi veya Aşağı Odik Kale Kilisesi olarak da bilinir), Erzurum ilinin Tortum ilçesinde bulunan tarihi Aşağıserdarlı (eski adıyla Odeki) köyünde yer almaktadır. Orta Çağ'da Gürcüler tarafından inşa edilmiş olan bu yapı, köyde yer alan iki kaleden biri olan Odeki Kalesi'nin bünyesindeki bir şapeldir.
Odeki Kale Kilisesi Tarihi
Orta Çağ döneminde Gürcistan'ın bir parçası olan Tao bölgesindeki yerleşimlerden biri olan Odeki, Osmanlılar tarafından 1549 yılındaki Gürcistan seferiyle imparatorluk topraklarına katılmıştır. 1574 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı tahrir defterine göre köyün 611 haneden oluşan büyük bir yerleşim olduğu kaydedilmiştir. Tarihi kale kilisesi, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından 2017 yılında kaleyle birlikte koruma altına alınmıştır. Kararda yapının bir dönem odunluk olarak kullanıldığı da belirtilmiştir.
Mimari Özellikleri
Odeki Kalesi'ne giriş sağlayan kapının hemen yanında konumlanan kilisenin büyük bir bölümü günümüze kadar ayakta kalmayı başarmıştır. Yapı, kireç harcı kullanılarak kaba yontu taşlarla inşa edilmiş olup, renkli taşlar ve tuğlalar üzerindeki motiflerle süslenmiştir. Kilisenin içinde depo olarak kullanıldığı tahmin edilen çok sayıda niş yer almaktadır. Batı duvarının kuzey kısmında, yerden yaklaşık bir metre yükseklikte konumlanmış, Gürcü alfabesinin Nushuri karakterleriyle yazılmış tek satırlık bir Gürcüce yazıt bulunmaktadır. Bu yazıt, yapının Orta Çağ Gürcü mimarisine ait olduğunu belgelemektedir.
İkonografik Detaylar
Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın koruma kararında, şapelin üzerinde ikonografik şekillere sahip tuğla parçalarının bulunduğu ifade edilmektedir. Kireç harcı ve yontu taş malzemelerin bir arada kullanıldığı bu Orta Çağ yapısı, günümüzde Tortum ilçesinin önemli tarihi kalıntıları arasında yer almaktadır.