Artvin'in Tarihi Yerleşimi: Naldöken Köyü
Artvin il merkezine 48 kilometre, Ardanuç ilçe merkezine ise 6 kilometre uzaklıkta yer alan Naldöken Köyü, 764 metre rakımda konumlanmış tarihi bir yerleşimdir. Köyün bilinen en eski adı Gürcüce bir yer adı olan Matzalaheti'dir (მაწალახეთი). Bu yer adı Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde Mazalahed (مزالخید) olarak geçmekte olup geç dönemde Türkçede Mazalahat (مازالاخات) şeklini almıştır. Köyün adı Türkçe olmadığı için 1925 yılında Naldöken olarak değiştirilmiştir.
Orta Çağ'dan Osmanlı Dönemine Uzanan Köklü Geçmiş
Matzalaheti, Orta Çağ'da Gürcistan'ın güneybatı topraklarını oluşturan tarihi Klarceti bölgesinde yer alıyordu. Erken ve geç Orta Çağ'da Gürcü devletleri yönetiminde olan köy, 16. yüzyılın ortalarında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. 1574 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı tahrir defterine göre köyün nüfusu 10 haneden (yaklaşık 30 kişi) oluşuyordu ve nüfusun tamamı Hristiyan olarak kaydedilmişti. Sonraki yirmi yıl içinde nüfusu artan köyde, 1595 tarihli Defter-i Mufassal-i Liva-i Ardanuç adlı Osmanlı tahrir defterine göre 16 hane (yaklaşık 80 kişi) Hristiyan nüfus bulunmaktaydı. Köy halkının bu kayıtlardan hareketle 16. yüzyıldan sonra Müslümanlığa geçtiği anlaşılmaktadır. Osmanlı idaresinin 1835 yılında yaptığı nüfus tespitinde ise köyde 12 hanede 34 erkek yaşadığı kaydedilmiştir.
Sınır Değişimleri, Rus İdaresi ve Türkiye'ye Katılımı
Üç yüz yılı aşkın süre Osmanlı egemenliğinde kalan Matzalaheti, 93 Harbi'nde (1877-1878) Rusların eline geçmiştir. Rus idaresinde Artvin sancağının Ardanuç kazasına bağlı olan köy, 1886 yılı tespitine göre 128 kişilik bir nüfusa sahipti ve bu nüfusun tamamı "Türk" olarak kaydedilmişti. Köyün adının yanı sıra yerleşimde bulunan Opçaleti (ოპჭალეთი), Morkola (მორკოლა) ve Hantieti (ხანთiეთი) gibi yer adları da buranın tarihsel olarak bir Gürcü yerleşimi olduğuna işaret etmektedir. Rus hâkimiyetinin son bulmasıyla bir süre bağımsız Gürcistan sınırlarında kalan köy, 1921 yılında Ankara Hükümeti'nin ültimatomu sonrasında Gürcistan güçlerinin çekilmesiyle fiilen Türkiye'ye katılmış ve 16 Mart 1921 tarihli Moskova Antlaşması ile resmen Türkiye'ye bırakılmıştır.
Köyün Tarihi Mirası ve Günümüzdeki Durumu
Naldöken Köyü'nün kültürel zenginliğine dair en önemli izlerden biri, yerleşimin 1,5 kilometre doğusunda yer alan tarihi köy kilisesi kalıntılarıdır. Günümüzde bu kiliseden geriye yalnızca zamana meydan okuyan yıkıntılar kalmıştır. Cumhuriyet döneminde 1935 yılında yapılan genel nüfus sayımında Çoruh vilayetinin Artvin kazasına bağlı olan köyün nüfusu 88 kişiden oluşmaydı. Zaman içinde demografik yapısı değişen ve göç veren köyün nüfusu 2021 yılı verilerine göre 35 kişiye kadar düşmüştür. Doğal güzellikleri ve köklü tarihi geçmişi ile Naldöken Köyü, keşfedilmeye değer tarihi bir miras sunmaktadır.