Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köy olan Küplüce, Karadeniz Bölgesi'nin coğrafi yapısı içerisinde tarihi ve kültürel mirasıyla öne çıkan son derece özel bir yerleşim yeridir. Deniz seviyesinden 1020 metre yükseklikte konumlanan köy, Artvin il merkezine 105 km, Yusufeli ilçe merkezine ise sadece 12 km uzaklıktadır. Doğal bir vadi yerleşimi sunan bu şirin köy, geçmişten bugüne taşımayı başardığı zengin tarihi dokusuyla keşfedilmeyi hak eden noktalar arasındadır.
Küplüce'nin Tarihsel Kökenleri ve Vanishevi Adı
Köyün bilinen en eski adı Gürcüce bir yer adı olan Vanishevi'dir (ვანისხევი). Bu isim Türkçeye Vanishev (وانسخو) olarak girmiştir. Vanishevi kelimesi, Gürcücede "mesken" veya "ev" anlamına gelen "vani" (ვანი) ile "vadi" ya da "dere" anlamına gelen "hevi" (ხევი) kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur ve kelime anlamı olarak "meskun vadi" anlamına gelir. Köyün köklü tarihi hakkında araştırmalar yapan ünlü Gürcü arkeolog ve tarihçi Ekvtime Takaişvili, 1917 yılındaki çalışmalarında Vanishevi'den Gürcücenin konuşulmaya devam ettiği köylerden biri olarak söz etmiştir. Köy, Orta Çağ döneminde Gürcistan sınırları içerisinde yer alan Tao bölgesinin önemli yerleşim birimlerinden biri konumundaydı.
Osmanlı Dönemi ve Tarihsel İdari Süreç
Küplüce, Osmanlı İmparatorluğu tarafından 1549 yılındaki Gürcistan seferi sırasında Gürcü atabeglerin yönetiminde bulunan Samtshe Atabeyliği'nden ele geçirilmiştir. 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterine göre köy, Ahısha livasının Tümeg nahiyesine bağlı "Vanishev" adıyla kaydedilmiştir. İlerleyen süreçte Livane sancağına ve ardından Çıldır Eyaleti'ne bağlanan köyde, 1835 yılında vergi toplama ve askere alma amacıyla yapılan ilk nüfus tespitinde 40 hanede 132 erkek nüfus kaydedilmiştir. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde ise Lazistan sancağının Livana kazasına bağlı olduğu ve 34 hanede 116 erkek nüfus barındırdığı görülmektedir. 93 Harbi (1877-1878) sonucunda Livana kazası Rusya İmparatorluğu'na geçince köy Kiskim kazasına bağlanmış, Cumhuriyet döneminde ise 1928 yılında Artvin vilayetinin Yusufeli kazasının merkez nahiyesine dahil edilmiştir.
İsim Değişikliği ve Demografik Yapısı
Köyün asırlardır kullanılan eski adı Vanishevi (veya Vanishev), "yabancı kökten geldiği" gerekçesiyle 1959 yılında kabul edilen 7267 sayılı kanun uyarınca resmi olarak Küplüce olarak değiştirilmiştir. Ancak eski adı resmi kayıtlarda uzun süre yeni adıyla birlikte "Küplüce (Vanishav)" şeklinde kullanılmaya devam etmiştir. Tarihsel nüfus verileri incelendiğinde köyün oldukça kalabalık bir aile yapısına sahip olduğu görülmektedir. Hane başına düşen ortalama kişi sayısı 1835 yılında 6,6 iken, 1876 yılında bu sayı 6,8 olarak tespit edilmiştir. 1935 genel nüfus sayımında Erzurum vilayetine bağlı olarak "Vanishav" adıyla kaydedilen köyde 223 kişi yaşamaktaydı. Yıllar içerisinde göç veren köyün nüfusu 1985 yılında 260, 2000 yılında 198 ve en son 2021 yılı verilerine göre ise 134 kişi olarak güncellenmiştir. Küplüce Köyü, sessizliği ve asırlık tarihiyle Yusufeli'nin en özgün kültürel duraklarından biridir.