Artvin'in Tarihi Köşesi: Karlı Köyü
Artvin il merkezine 49 kilometre, Ardanuç ilçe merkezine ise 7 kilometre uzaklıkta yer alan Karlı Köyü, deniz seviyesinden 1276 metre yükseklikte konumlanmış tarihi bir yerleşimdir. Gürcüce kaynaklarda eski adı Diagarmoçi (დიაგารმოჩი), Diakarmuçi veya Diagarmuçi (დიაკარუჩი / დიაგარუჩი) olarak geçen bu yerleşim; Osmanlı idaresine geçtikten sonra Türkçe kaynaklarda Diyagormuç, Diyağarmış ve Diyagarmiş gibi farklı biçimlerde telaffuz edilmiştir. Tarihi Klarceti bölgesinin güneybatı kesiminde yer alan köy, köklü geçmişiyle Ardanuç coğrafyasının en dikkat çekici tarihi duraklarından biridir.
Orta Çağ'dan Osmanlı'ya Demografik ve Kültürel Dönüşüm
Karlı Köyü'nün yer aldığı bölge, Orta Çağ döneminde Gürcistan Krallığı'nın güneybatı topraklarını oluşturan Klarceti sınırları içerisindeydi. Osmanlılar bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. 1574 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı tahrir defterinde "Degirmuç" adıyla geçen köyün nüfusu 12 haneden oluşmakta ve nüfusun tamamı Hristiyan olarak kaydedilmişti. Sonraki yirmi yıl içinde köyün nüfusu iki hane azalmış ve 1595 tarihli Defter-i Mufassal-i Liva-i Ardanuç tahrir defterine göre köyde 10 hane kalmıştır. Bu dönemde köydeki hanelerin 8'i Hristiyan, 2'si ise Müslüman olarak kaydedilmiştir. Osmanlı idaresinin 1835 yılında askere alma ve vergi tahsili amacıyla gerçekleştirdiği nüfus tespitinde ise köyde 32 hanede 87 erkek nüfus belirlenmiştir.
Rus İdaresi ve Cumhuriyet Dönemi Gelişmeleri
93 Harbi'nde Artvin bölgesini ele geçiren Ruslar, köyü Diakurmuç (Диакурмуч) adıyla kaydetmiştir. 1886 yılındaki Rus nüfus sayımında köyde yaşayan 258 kişinin tamamı "Türk" olarak kaydedilmiştir. Ancak köy sınırlarında yer alan Vakeni (ვაკენი), Korancauli (ყорანჯაული), Sasireti (სასირეთი), Masrevani (მასრევანი), Çolketi (ჩოლქეთი), Coti (ჯოთი), Sathe (სათხе), Çiço (ჭიჭო) ve Zeubani (ზეუბანი) gibi yer adları, köyün köken olarak eski bir Gürcü yerleşimi olduğuna işaret etmektedir. Rus hakimiyetinin sona ermesinin ardından bir süre bağımsız Gürcistan sınırlarında kalan köy, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması ile Türkiye'ye bırakılmıştır. Köyün Türkçe olmayan eski ismi 1925 yılında "Karlı" olarak değiştirilmiş, ancak resmi yayınlarda uzun süre "Karlı (Diyagarmiş)" biçiminde de kullanılmıştır.
Kültürel Miras ve Diagarmiç Kilisesi
Karlı Köyü sınırları içerisindeki en önemli tarihi kalıntı, köy merkezinin 2 kilometre güneyinde konumlanan tarihi Diagarmiç Kilisesi'dir. Günümüze sadece yıkıntıları ulaşan bu kilise, bölgenin Orta Çağ'daki kültürel ve dini mimarisinin sessiz bir tanığıdır. 2021 yılı nüfus verilerine göre 70 kişilik küçük ve sakin bir nüfusa ev sahipliği yapan Karlı Köyü, Artvin'in saklı kalmış tarihi zenginliklerini ve köklü çok kültürlü geçmişini yakından gözlemlemek isteyen gezginler için özgün bir seyahat rotası sunmaktadır.