İzmir'in Foça ilçesinde yer alan Fatih Camii, adını bânîsi olan Fatih Sultan Mehmed'den almaktadır. Fatih Sultan Mehmed tarafından Foça'nın ele geçirilmesi sonrasında bölgeye yönelik önemli imar faaliyetlerinden biri olarak 1455 yılında yaptırılmıştır. Foça'nın Türk dönemine ait ilk önemli yapısı kabul edilen bu mabet, aynı zamanda ilçede Osmanlı döneminden günümüze ulaşan en eski yapıdır. Padişah tarafından yaptırıldığı için selatin camisi statüsünde olan bu tarihi eser, günümüze ilk inşa edildiği haliyle ulaşmamıştır.
Tarihi Kitabeleri ve Yeniden İnşası
Caminin üzerinde tarihi süreçteki gelişimini ve değişiklikleri belgeleyen iki adet kitabe yer almaktadır. Avlu kapısında bulunan 1531 tarihli ilk kitabe, avlunun bu tarihte çevrelendiğini ve kapının Mustafa Ağa adında bir şahıs tarafından inşa ettirildiğini aktarır. Caminin ana girişi üzerindeki ikinci kitabe ise yapının Kanuni Sultan Süleyman'ın emriyle 1569-1570 yıllarında yeniden inşa ettirildiğini belgeler. Bu kitabede; "Bu mübarek camiyi, hayır ve iyilik sahibi Sultan Selim Han oğlu Sultan Süleyman Han inşa ettirdi. Temmet, Camian, Cediden. Sene 977" yazmaktadır.
Depremler ve Onarım Dönemleri
Tarih boyunca çeşitli sarsıntılardan etkilenen Fatih Camii, 1709 ve 1739 yıllarında gerçekleşen depremlerde zarar görmüştür. Caminin taş kapısı üzerinde yer alan yazıta göre, yapı Hicri 1307 (Miladi 1890) senesinde esaslı bir onarımdan geçirilmiştir.
Mimari Yapısı ve Özellikleri
Dikdörtgen plan şemasına sahip olan caminin yığma duvarları bir sıra kesme taş ve bir sıra tuğla hatıl ile örülmüştür. Üzeri ahşap çatı ile kapatılan yapının önünde altı sütunlu bir son cemaat yeri bulunmaktadır. Caminin ibadet mekanı, alt sırada dikdörtgen formlu, üst sırada ise alçı vitraylı olmak üzere iki sıra pencereyle aydınlatılmaktadır. İç mekanda yer alan mihrap yuvarlak bir niş şeklindedir. Yapının minaresi ise kesme taş kaideye sahip, yuvarlak gövdeli ve tek şerefelidir.