Hızır Çavuş Camii'nin Tarihçesi ve İsimleri
İstanbul'un Fatih ilçesi Balat mahallesinde bulunan Hızır Çavuş Camii, Osmanlı döneminde inşa edilen tarihi bir ibadethanedir. Halk arasında Çavuş Mescidi ve Sefer Çavuş Mescidi isimleriyle de anılmaktadır. Caminin kesin olarak hangi tarihte yapıldığı bilinmemekle birlikte, İstanbul'un fethi sonrası dönemde II. Mehmed'in divan çavuşu olan Hızır Ağa tarafından yaptırıldığı kaynaklarda geçmektedir.
Geçirdiği Yangınlar ve Restorasyon Çalışmaları
Cami, 1854 yılında meydana gelen ve bölgede büyük tahribata yol açan Büyük Balat Yangını'nda tamamen yanmıştır. Yangından sonra bir hayırsever tarafından yeniden inşa ettirilen yapı, zamanla yıpranmış ve 1963-1964 yılları arasında betonarme malzeme kullanılarak kapsamlı bir şekilde tamir edilmiştir.
Mimari Yapısı ve Çevre Elemanları
Yapısal olarak kâgir şekilde inşa edilen caminin üzeri kiremit düz çatı ile örtülmüştür. İç ve dış duvar yüzeyleri çimento sıva ile kaplıdır. İbadethanenin minber ve kürsü bölümleri ahşaptan, mihrabı ise mermerden imal edilmiştir. Hızır Çavuş Camii, tek minareli olup bu minare tek şerefelidir. Caminin iç avlusunda Hızır Çavuş'un mezarı bulunmakta ve hemen bitişiğinde aynı ismi taşıyan bir Kur'an kursu yer almaktadır.
Tarihi Kaynaklardaki Farklı Görüşler
Cami ve banisi hakkında tarihi araştırmalarda farklı bilgiler mevcuttur. Ekrem Hakkı Ayverdi'ye ait olan Osmanlı Mimarisinde Fatih Devri isimli eserde, caminin avlusunda bulunan mezarın Hızır Ağa'ya ait olmadığı belirtilmektedir. Diğer taraftan, Tahsin Öz'e ait İstanbul Camileri adlı eserde ise yapının ismi ve yaptıran kişi doğrudan "Sefer Çavuş" olarak kayda geçirilmiştir.