Edirnekapı Şehitliği, İstanbul'un Eyüpsultan ilçesinde yer alan son derece köklü ve tarihi bir mezarlıktır. Mezarlığın kökenleri, 1453 yılında İstanbul'u fethetmek amacıyla Bizans surları önünde savaşırken şehit düşen Müslüman askerlerin Edirnekapı, Topkapı, Maltepe ve Topçular arasında kalan geniş bir araziye gömülmesiyle oluşmuştur. Osmanlı devrinde Sır Tekke adıyla anılan bu ilk şehitliğin kesin konumu günümüzde net olarak bilinememektedir. Osmanlı devrinde, bayram sabahları camilerden çıkan cemaatler bu bölgede toplanarak şehitlerin ruhlarına dualar ederlerdi.
Tarihsel Değişimler ve Önemli Mezarlık Bölümleri
Zaman içerisinde şehitliğin yapısında çeşitli değişiklikler meydana gelmiştir. E-5 Karayolu'nu Haliç Köprüsü'ne birleştiren tünel inşası sırasında tünelin üst kısmına denk gelen şehit kabirleri başka yerlere nakledilmiştir. Sır Tekke olarak bilinen yer de bu tünelin üst kısmında yer aldığından, bölgenin orijinal görünümü değişikliğe uğramıştır. Mezarlığın 19. yüzyıl ve önceki dönemlere ait şahideleri barındıran eski kabirlerden oluşan bölümü ise "Mısır Tarlası" adını taşır ve bu alanda yeni mezar bulunmamaktadır. Ayrıca eski mezarların yer aldığı Necatibey Mezarlığı bölümünün ortasından Rami Caddesi'ni çevreyoluna bağlayan yol geçirilerek mezarlığın bütünlüğü tahribata uğramıştır. Şehitler için kabir düzenlemeleri yapılırken buradan toplanan eski Osmanlı mezar taşları ise incelenmeye değer iki ayrı hazirede sergilenmektedir.
Çanakkale ve Balkan Savaşları Kahramanları
Edirnekapı Şehitliği, özellikle Balkan Savaşı ile I. Dünya Savaşı ve Çanakkale Savaşları'nda yaralanarak tedavi amacıyla İstanbul hastanelerine getirilen ve burada şehitlik mertebesine erişen Müslüman askerlerin yoğunlukta bulunduğu bir mezarlıktır. Harita Genel Müdürlüğü'nün 1971 yılında Ankara'da bastırdığı Şehitliklerimiz adlı kitaba göre, bu dönemde hastanelerde vefat ederek şehitliğe defnedilen Balkan Harbi ve Çanakkale Savaşı gazilerinin sayısı yaklaşık 13 bin civarındadır. Bunun yanı sıra, İstanbul'un İngilizler tarafından işgal edildiği dönemde yaşanan olaylarda şehit düşen üç askerin kabri de burada bulunmaktadır.
Şehitlik Birimleri ve Farklı Sınıflar
Edirnekapı ve Sakızağacı olmak üzere iki ana bölümden oluşan alanda farklı teşkilat ve kuvvetler için parseller oluşturulmuştur. Şehitlikte; Osmanlı-Rus Harbi ve Balkan Harbi şehitleri ile Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri şehitleri, Polis Teşkilatı şehitleri, T.H.Y. sivil şehitleri, İtfaiye Teşkilatı şehitleri, Eski Tulumbacılar ve Harp Malul ve Gazileri'ne ait ayrı bölümler bulunmaktadır. Mezarlığın bir diğer dikkat çeken özelliği ise ünlü Yahudi mimar Bruno Taut'un burada gömülü olan tek gayrimüslim şahsiyet olmasıdır. Hem Osmanlı hem de Cumhuriyet döneminde askeriye bünyesinde bir kuruluş olarak varlığını koruyan şehitliğin imar ve bakım faaliyetleriyle günümüzde 1926 yılında kurulan Türkiye Şehitlikleri İmar Vakfı ilgilenmektedir.