Adnan Menderes Anıt Mezarı, İstanbul'un Topkapı semtinde, Vatan Caddesi üzerinde yer alan ve Türkiye'nin eski başbakanlarından Adnan Menderes'in mozolesinin bulunduğu Topkapı Mezarlığı içindeki anıt mezardır. Yapıda 27 Mayıs Darbesi sonrası gerçekleştirilen Yassıada Yargılamaları sonucunda İmralı Cezaevi'nde asılarak idam edilen Başbakan Adnan Menderes, Maliye Bakanı Hasan Polatkan ve Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu'nun naaşları yer almaktadır. 1990 yılında çıkarılan yasa ile naaşlar, dönemin Cumhurbaşkanı Turgut Özal'ın da katıldığı bir devlet töreni ile 17 Eylül 1990 tarihinde İmralı Adası'ndan nakledilmiştir. Ayrıca Adnan Menderes'in 2011 yılında vefat eden oğlu Aydın Menderes de vasiyeti üzerine bu anıt mezara defnedilmiştir.
Tarihçe ve Naaşların Nakil Süreci
Türkiye'de 1950-1960 yılları arasında Demokrat Parti hükûmetlerinin başbakanlığını yürüten Adnan Menderes, 27 Mayıs Darbesi ile görevinden alınarak Yüce Divan'da yargılanmıştır. Yassıada'daki yargılamalar sonucunda Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan 16 Eylül 1961'de, Adnan Menderes ise 17 Eylül 1961'de İmralı Adası'nda idam edilmiştir. 16 Eylül 1990 tarihinde İmralı'daki mezarlar açılarak yapılan törenin ardından naaşlar Türk bayrağına sarılı tabutlarla Truva Feribotu ile İstanbul'a taşınmıştır. 17 Eylül 1990'da Sarayburnu İskelesi'nden kortej eşliğinde Murat Paşa Camii'ne getirilen naaşlar, kılınan cenaze namazından sonra Vatan Caddesi üzerinden halkın yoğun katılımıyla anıt mezara getirilerek defnedilmiştir.
Yapısal ve Mimari Özellikleri
Tasarımı İzzet Yağcı, Müyesser Yağcı ve Bayram Yağcı'ya ait olan yapının inşası BİM İnşaat Mühendislik ve Mimarlık Şirketi tarafından gerçekleştirilmiştir. Sekizgen plana sahip olan anıt mezar, geleneksel Osmanlı ve Selçuklu türbe mimarisi örnekleriyle benzerlik göstermektedir. Önündeki tören alanından basamaklarla ulaşılan mezar alanının iç çatı örtüsü piramit şeklinde yükselmekte ve kısmen üstü açık bir nitelik taşımaktadır. Betonarme yapı tekniğiyle üretilen eserin dış yüzey kaplamasında traverten, çatı kaplamasında bakır, yapıyı ayakta tutan sekiz sütunda ise mermer malzeme tercih edilmiştir. Çatı üzerinde geleneksel dini yapılara benzer şekilde bir alem yer alan anıt mezar, 26 Eylül 2022 tarihinde kültür varlığı olarak tescil edilmiştir.
Bakım, Onarım ve Yönetim
22 Temmuz 2003 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan kanun kapsamına göre Anıt Mezar'ın bakım, onarım, koruma ve yönetim işleri İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin görev kapsamına dahil edilmiştir. İstanbul Büyükşehir Belediyesi, 2017 yılında yapının kapsamlı bakım ve tadilat çalışmalarını tamamlamıştır.