Artvin'in Tarihi ve Sular Altındaki Mirası: Irmakyanı Köyü
Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı olan Irmakyanı Köyü, zengin tarihi geçmişi, idari dönüşümleri ve yakın zamanda yaşadığı büyük coğrafi değişimle dikkat çeken özel bir yerleşim yeridir. Tarih boyunca farklı medeniyetlerin izlerini taşıyan ve eski adı Yukarı Kolik (sonradan Kölik) olan köy, akarsu kıyısında bulunmasından dolayı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Irmakyanı adını almıştır. Nisan 2020'deki Cumhurbaşkanlığı kararıyla Yusufeli Barajı ve Hidroelektrik Santrali Projesi kapsamına alınan köyün sakinleri, Kasım 2022'de su tutmaya başlayan baraj gölünün altında kalan eski yerleşimden yeni yerleşim alanına taşınmıştır.
Tarihsel Tao Bölgesi ve Gürcü Mirası
Irmakyanı köyünün bilinen tarihi, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan Tao bölgesine kadar uzanmaktadır. 16. yüzyılın ortalarında Osmanlı İmparatorluğu tarafından Gürcülerden ele geçirilen bu topraklarda, geçmişin izlerini sürmek mümkündür. Köyün Gürcü geçmişinin en somut kanıtlarından biri, köyün 4,5 kilometre güneyinde yer alan Cavrieti (İkizkaya) mahallesinin yaylasındaki Yukarı Kolik Kilisesi (veya Cavrieti Kilisesi) kalıntılarıdır. Bunun yanı sıra bölgedeki Cavrieti ve Murzeti gibi mikro yer adları da bu köklü tarihsel ve kültürel bağları günümüze taşımaktadır.
Osmanlı'dan Cumhuriyet'e İdari ve Demografik Yolculuk
Osmanlı idaresinin sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 yılındaki nüfus sayımında köy, Çıldır Eyaleti'nin Livana-i Ulya sancağına bağlı Kavkaset nahiyesindeydi ve Kolik-i Ulyâ adıyla 13 hane ile 42 erkek nüfus olarak kaydedilmiştir. 1876 tarihli Trabzon Vilayeti Salnamesi'nde ise 10 hane ve 42 kişi olarak geçen yerleşim, 93 Harbi'nin (1877-1878) ardından imzalanan Berlin Antlaşması ile Livana kazasının Rusya'ya bırakılması üzerine Kiskim (Yusufeli) kazasına bağlanmıştır. Cumhuriyet döneminde 1928'de Kolik-i Kiskim, 1940'ta ise Köliğikiskim adıyla Çoruh vilayetinin Yusufeli kazasında yer alan köyün nüfusu o yıllarda 198 kişiye ulaşmıştır. 1965 nüfus sayımında 302 kişiye ulaşan nüfusun 97'sinin okuma yazma bildiği resmi kayıtlarda yer almaktadır.
Coğrafi Konum ve Mahalle Yapısı
Irmakyanı köyü; Ada, Bodurlar, Kölik (Yeniyuva), Köyiçi, Taşbaşı, Zengeller ve Zuvar olmak üzere yedi mahalleden oluşmaktadır. Coğrafi olarak Artvin il merkezine 99 kilometre, Yusufeli ilçe merkezine ise yalnızca 5 kilometre uzaklıkta konumlanmıştır. Deniz seviyesinden 878 metre yükseklikte yer alan köy, günümüzde baraj gölü suları altında kalmasının ardından inşa edilen modern yeni yerleşim yerinde yaşamını ve kültürel varlığını sürdürmektedir.