Doğal ve Tarihi Konumuyla Güleş Köyü
Artvin il merkezine 62 km, Ardanuç ilçe merkezine ise 20 km uzaklıkta yer alan Güleş köyü, Karadeniz Bölgesi'nin en yüksek ve tarihi derinliği olan yerleşim alanlarından biridir. Deniz seviyesinden 1788 metre yükseklikte (rakımda) bulunan köyün bilinen en eski adı Gürcüce kökenli Gelaşeni'dir (გელაშენი) ve bu ad "Gela'nın köyü" anlamına gelmektedir. Tarih boyunca Göreşen, Güleşen, Gölaşan, Goreşen ve Goleşen gibi farklı biçimlerde de yazılan köyün adı, 1925 yılında resmi olarak Güleş şeklinde değiştirilmiştir.
Tao-Klarceti Dönemi ve Osmanlı Hâkimiyeti
Tarihsel Klarceti bölgesinde yer alan yerleşim, oldukça eski bir geçmişe sahiptir. 16. yüzyılın ortalarında Osmanlı İmparatorluğu tarafından Gürcülerden ele geçirilen Gelaşeni, yapılan ilk tahrirle birlikte yeni kurulan Ardanuç livasının Ardanuç nahiyesine bağlanmıştır. 1574 tarihli Osmanlı tahrir defterine göre köyde tamamı Hristiyan olan 14 hane yaşarken, 1595 yılına gelindiğinde hane sayısı 13'e gerilemiş ve bu hanelerden 3'ü Müslümanlığa geçmiştir. Ardanuç livası önce Erzurum Eyaleti sınırlarında yer alırken, 1580 yılında Çıldır Eyaleti'ne dâhil edilmiştir.
Rus İdaresi, Kurtuluş ve Yakın Tarih
Yaklaşık üç asır boyunca Osmanlı egemenliğinde kalan Gelaşeni, 93 Harbi'nde (1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı) Ruslerin kontrolüne geçmiştir. Rus idaresinin "Gilyaşen" veya "Gyulyaşen" olarak kaydettiği ve Longothevi nahiyesinin yedi köyünden biri olarak sınıflandırdığı yerleşimde o yıllarda 458 kişi yaşamakta olup, nüfusun tamamı "Türk" olarak kaydedilmiştir. Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre bağımsız Gürcistan sınırları içerisinde kalan köy, 1921 yılındaki Moskova Antlaşması ile nihai olarak Türkiye Cumhuriyeti sınırlarına katılmıştır.
Gelaşeni'den Günümüze Ulaşan Tarihi Kalıntılar
Güleş köyü sınırları içinde geçmişin izlerini taşıyan en önemli tarihi zenginlikler, megalit bir kale ile Gürcü kilisesine ait günümüze ulaşmış kalıntılardır. Bu antik kalıntıların taşıdığı kültürel ve sanatsal değerlerin en somut örneklerinden biri ise komşu Hertvisi köyünde görülmektedir. Hertvisi köyünün Cami mahallesindeki eski caminin inşasında kullanılan ünlü Bolnisi haçı figürlü taşların, Güleş köyündeki Gelaşeni Kilisesi'nden sökülerek oraya götürüldüğü bilinmektedir.