Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı olan Esenyaka Köyü, köklü tarihi geçmişi ve coğrafi yapısıyla Karadeniz Bölgesi'nin dikkat çeken yerleşim yerlerinden biridir. Eski adı Türkçe olmadığı için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Esenyaka olarak değiştirilen köy, eski kayıtlarda "Zor" ya da Gürcüce kaynaklarda "Zari" olarak geçmektedir. Deniz seviyesinden 764 metre yükseklikte yer alan köy, geçmişten günümüze taşıdığı izlerle önemli bir tarihi mirasa ev sahipliği yapmaktadır.
Orta Çağ'dan Günümüze Tarihsel Süreç
Esenyaka, Orta Çağ döneminde Gürcistan'ı oluşturan tarihi bölgelerden biri olan Klarceti sınırları içerisinde yer almaktaydı. Bölge, 16. yüzyılın ortalarında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. Köyün adı eski Osmanlı kayıtlarında geçmese de, sınırları içerisindeki kale ve kilise kalıntıları buranın çok eski bir yerleşim yeri olduğunu kanıtlamaktadır. 19. yüzyılın ilk yarısında Çıldır Eyaleti'ne bağlı Livane-i Ulya sancağının bir köyü olan Zor'da, 1835 tarihli nüfus defterine göre 130 hanede 318 erkek nüfus yaşamaktaydı. 19. yüzyılın ikinci yarısında ise Trabzon Vilayeti'nin Lazistan sancağına bağlı Livana kazasının bir köyü olan yerleşimde, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre 123 hanede 350 erkek nüfus bulunmaktaydı. Salnamede ayrıca köyde 60 öküz, 30 inek, 120 at, 280 keçi ve 100 koyun bulunduğu kaydedilmiştir. Cumhuriyet döneminde 1928 yılında Artvin vilayetinin Yusufeli ilçesine bağlı olan köy, 1940 nüfus sayımında Çoruh vilayetinin Yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlı olarak 840 nüfusa, 1965 yılında ise 1.075 nüfusa ulaşmıştır. 1965 yılındaki nüfusun 447'sinin okuma yazma bildiği tespit edilmiştir.
Zor Kalesi ve Tarihi Yapılar
Esenyaka köyünde geçmişte iki eski kilise ile bir kalenin varlığı bilinmektedir. Savunma amacıyla inşa edilen Zor Kalesi, köy merkezinin 1 kilometre kuzeybatısında, köylülerin "Vanati" olarak adlandırdığı mevkide, bir kayanın üzerinde yer almaktadır. Günümüzde bu kaleden geriye sadece yıkıntılar kalmıştır. Kalenin alt tarafındaki yamaçta ve büyük bir olasılıkla kalenin iç kısmında geçmişte birer kilise bulunmaktaydı. Ancak günümüzde bu kiliselerden geriye hiçbir kalıntı veya iz ulaşmamıştır.
Coğrafi Konum ve Günümüzdeki Durumu
Esenyaka köyü, Artvin il merkezine 76 kilometre, Yusufeli ilçe merkezine ise 29 kilometre uzaklıkta yer almaktadır. 2000 yılında 441 olan köy nüfusu, yıllar içinde azalarak 2021 yılında 216 kişiye kadar gerilemiştir. Köy, tarihi kalıntıları ve sessiz Karadeniz coğrafyasıyla bölgenin geçmişine ışık tutan önemli bir kültürel nokta olarak varlığını sürdürmektedir.