Demirköy'ün (Nigzovani) Tarihi ve Coğrafi Konumu
Artvin il merkezine 58 km, Yusufeli ilçe merkezine ise 47 km uzaklıkta yer alan Demirköy, tarihi geçmişi ve coğrafi yapısıyla dikkat çeken önemli bir yerleşimdir. Eski adı Gürcüce ceviz anlamına gelen "nigozi" kelimesinden türetilen ve "cevizli" veya "cevizlik" anlamına gelen Nigzovani (Nigzevan) olan köy, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan Tao bölgesinde yer almaktaydı. 16. yüzyılın ortalarında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilen bu tarihi yerleşim, yüzyıllar boyunca stratejik konumunu korumuştur.
Osmanlı'dan Günümüze Demirköy'ün İdari Geçmişi
Nigzovani, Osmanlı idaresinin nüfus tespiti yaptığı 1835 tarihli nüfus sayımında Çıldır Eyaleti'nin Livane-i Ulya sancağına bağlı Bedazor nahiyesinde kayıtlıydı. O dönemde köyde 52 hanede 164 erkek nüfus tespit edilmiş olup, toplam nüfusun yaklaşık 328 kişi olduğu tahmin edilmektedir. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde ise Lazistan sancağı sınırları içindeki köyün 48 hanede 188 erkek nüfusa sahip olduğu ve tarım-hayvancılık faaliyetleri kapsamında öküz, inek, at, keçi ve koyun varlığı kaydedilmiştir. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında Rusya'ya bırakılan köy, ardından Kiskim kazasına bağlanmış; cumhuriyet döneminde ise adı 1959 yılında Demirköy olarak değiştirilmiştir.
Heviskari Kalesi ve Tarihi Önemi
Doğal Bir Savunma Hattı
Köyün en önemli tarihi yapılarından biri, eski adı Heviskari olan Eğritaş mahallesinde yer alan Heviskari Kalesi'dir (Nigzovani Kalesi). Heviskari Deresi vadisinde, köy yollarının birleştiği son derece hâkim bir noktada ve kayalık bir tepede inşa edilmiş olan kale, bölgenin tarih boyunca taşıdığı askeri ve idari önemi göstermektedir. Zorlu ulaşım şartları sayesinde günümüze kadar fazla tahrip olmadan ulaşmayı başaran kale, bölgenin geçmişine dair önemli tarihi veriler sunmaktadır.
Geleneksel Üretimin İzleri
Heviskari Kalesi'nde gerçekleştirilen araştırmalarda, geleneksel Gürcü şarabının yapımında kullanılan on kadar kvevri (büyük toprak şarap küpü) tespit edilmiştir. Bu önemli arkeolojik bulgu, Nigzovani'nin köklü bir Gürcü yerleşimi olduğuna ve bölgede çok eski dönemlerden beri şarap üretimi yapıldığına işaret etmektedir. Doğal savunma hattı oluşturan kayalık yapısı ve tarihi mirasıyla Demirköy, Karadeniz Bölgesi'nin tarihine ışık tutan en özgün destinasyonlardan biridir.