Cuğo Kalesi (Gürcüce: ჯუღოს ციხე), Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı Soğanlı köyünün Cuğo mahallesinde yer alan Orta Çağ'dan kalma tarihi bir kaledir. Tarihsel Gürcistan'ın Klarceti bölgesinde konumlanan bu savunma yapısı, deniz seviyesinden 920 metre yükseklikte, ulaşımı oldukça zor olan sarp ve kayalık bir tepenin üzerinde inşa edilmiştir.
Kalenin Tarihçesi
Tarihsel süreçte Gürcü mimarisiyle inşa edilen Cuğo Kalesi ve yakınındaki Cuğo Kilisesi, Osmanlı dönemi öncesine ait yapılardır. Bölge, 16. yüzyılın ortalarında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. 1574 tarihli Osmanlı mufassal defterine göre Cuğo köyünde 6 Hristiyan hane bulunurken, 1595 yılındaki kayıtlarda köyün tamamen boşaldığı görülmektedir. İlerleyen dönemlerde yeniden meskun hale gelen yerleşim, 1835'te 12 haneli bir köye dönüşmüş ve 1928 yılından sonra Soğanlı köyünün bir mahallesi olmuştur.
Stratejik Önemi ve Konumu
Cuğo Kalesi, geniş bir görüş açısına sahip yüksek bir tepede bulunması sebebiyle tarihsel Klarceti bölgesinin önemli savunma sistemlerinden biridir. Kale, Ahiza Kalesi'ni yukarıdan gören bir konumdadır. Buradan bakıldığında Ardanuç Kalesi, İmerhevi ve Ardanuç dereleri ile İmerhevi Deresi'nin Çoruh Nehri'ne döküldüğü noktalar izlenebilmektedir.
Kaleden Günümüze Ulaşan Kalıntılar
Yapımında kaba yontulmuş sarımsı taşlar ve kireç harcı kullanılan Cuğo Kalesi; batı, orta ve doğu olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır. Bazı yapıların temel seviyelerinde yer alan daha iri ve farklı renkli taşlar, kalenin zamanla onarımdan geçtiğini göstermektedir. Kalenin doğu kısmında temeline kadar yıkılmış bir kule ile tonoz çatısı çökmüş bir yapı bulunurken, orta kısmında 1,8 metre çapında yıkık bir kule ve duvar yüksekliği 3 metreyi bulan bir başka yapı kalıntısı yer alır. Batı kısmında ise tonoz örtüsünün küçük bir bölümü ayakta kalmış, kuzey duvarında iki küçük niş barındıran bir yapı ile 10-12 metre uzunluğunda sur duvarları mevcuttur.