Çoruh Nehri, Türkiye'nin kuzeydoğusunda yer alan Erzurum ili sınırlarındaki Mescit Dağları'ndan doğan ve Karadeniz'e dökülen son derece dinamik ve önemli bir akarsudur. Kaynağından çıktıktan sonra Kelkit-Çoruh Fayı boyunca akan nehir; Bayburt, İspir, Tortum, Yusufeli ve Artvin şehirlerinden geçerek Gürcistan topraklarına ulaşır. Batum'un hemen güneyinden ve Türkiye-Gürcistan sınırının birkaç kilometre kuzeyinden Karadeniz'e dökülen nehrin toplam uzunluğu, farklı kaynaklara göre 431 km, 438 km veya 466 km olarak belirtilmektedir. Bu uzunluğun büyük kısmı (yaklaşık 410 ila 442 kilometresi) Türkiye sınırları içerisinde yer alırken, 21 ila 24 kilometrelik bölümü ise Gürcistan topraklarında kalmaktadır.
Etimolojisi ve Havzanın Tarih Öncesi Geçmişi
Çoruh adının kökeni Gürcüce Çorohi kelimesine dayanmaktadır. Tarihsel kaynaklarda bu kelime; akarsuyun kıyıya attığı kum, çakıl ve taş birikintileriyle ilişkilendirilmiştir. Megrelcede de benzer bir anlama sahip olan Çorohi, Lazca çoroha şekliyle 'bulanık su' anlamına gelmektedir. Gürcü Dilinin Açıklamalı Sözlüğü ise bu adı, hızlı akan suların dibinde biriken taşları tanımlayan çoromi kelimesiyle bağdaştırmaktadır. Tarihsel ve arkeolojik açıdan büyük öneme sahip Çoruh Havzası, insanlık tarihinin farklı dönemlerine ev sahipliği yapmıştır. Havzanın yukarı kısımlarında tarih öncesi çağların hemen hemen tümünde yoğun bir iskân izine rastlanırken, orta havzadaki en erken yerleşimler şimdilik İlk Tunç Çağı'na tarihlendirilmektedir.
Fiziki Özellikleri ve Su Sporları Potansiyeli
Ortalama %5 eğime sahip olan Çoruh Nehri, yüksek debisi ve akış hızıyla dikkat çeker. Yıllık ortalama debisi 192 m³/sn olan nehrin su taşıma kapasitesi yıllık 6,3 milyar m³ civarındadır. Özellikle ilkbahar erimeleriyle birlikte mayıs ayında debisi saniyede 529 ila 569 metreküpe kadar ulaşarak zirve yapar. Nehir, taşıdığı yüksek enerji potansiyelinin yanı sıra her yıl yaklaşık 5,8 milyon metreküp tortuyu Karadeniz'e taşımaktadır. Zengin bir ekosisteme sahip olan nehirde sazan ve kefal başta olmak üzere çeşitli balık türleri yaşamaktadır. Özellikle Yusufeli sınırları içerisinde kalan 100 kilometrelik kesim, rafting ve kano gibi ekstrem su sporları için son derece uygun ve zorlu parkurlar sunmaktadır.
Enerji Yatırımları ve Dev Barajlar
Çoruh Nehri, 1420 metrelik enerji üretilebilir düşüsü ile yüksek bir hidroelektrik potansiyeli barındırmaktadır. Devlet Su İşleri (DSİ) tarafından planlanan projelerle, Türkiye'de üretilen toplam elektriğin %8'inin ve hidroelektriğin %34'ünün bu havzada üretilmesi hedeflenmektedir. Nehrin ana kolu ve yan kolları üzerinde (Berta, Oltu, Barhal ve Bardız kolları dahil) toplam 16 baraj ve 157 adet nehir tipi hidroelektrik santrali planlanmıştır. Günümüzde nehir üzerinde yer alan Muratlı, Borçka, Deriner, Artvin, Yusufeli, Ayvalı, Tortum, Arkun ve Güllübağ gibi dev barajlar aktif olarak enerji üretimine devam etmektedir.