Ardahan'ın Tarihi Değeri: Büyükaltınbulak Köyü
Ardahan il merkezine 55 kilometre, Göle ilçe merkezine ise yalnızca 10 kilometre uzaklıkta yer alan Büyükaltınbulak Köyü, Doğu Anadolu Bölgesi'nin zengin tarihi ve kültürel mirasını yansıtan önemli yerleşim birimlerinden biridir. Deniz seviyesinden 2074 metre yükseklikte konumlanan bu tarihi köy, geçmişten günümüze taşıdığı derin izler ve köklü geçmişiyle seyahat severler ile tarih meraklıları için keşfedilmeyi bekleyen özel bir yerdir.
İsmin Kökeni ve Erken Dönem Gürcü-Osmanlı Geçmişi
Köyün tarihsel isimlendirmesi oldukça zengin bir geçmişe dayanmaktadır. Büyükaltınbulak ile komşu Küçükaltınbulak köylerinin eski ortak adı Altınbulak'tır ve bu isim 1854 tarihli Kiepert haritasında açıkça geçmektedir. Halk ağzında "pınar" anlamına gelen "bulak" kelimesinden türeyen bu isim, "altın pınar" manasını taşır. Gürcüce tarihi kaynaklarda ise Büyükaltınbulak köyü Didi Haraba (დიდი ხარაბა), Küçükaltınbulak ise Patara Haraba (პატარა ხარაბა) olarak adlandırılmıştır. Köy, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihsel ve stratejik bölgelerden biri olan Kola (Göle) sınırları içinde yer almaktaydı. Bu bölge, 16. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı İmparatorluğu tarafından Gürcülerden devralınmıştır.
Rus Egemenliği ve Kurtuluş Dönemi
Osmanlı egemenliğinde uzun süre kalan Kola bölgesi, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması ile Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakılmıştır. Rus idaresi döneminde köy, Altun-Bulag (Алтун-Булаг) adıyla Ardahan sancağının Göle kazasına bağlanmıştır. 1886 yılındaki Rus nüfus sayımında köyde tamamı Türk olarak kaydedilen 209 kişi yaşamaktaydı. Nüfus, 1896 yılında 216'ya, 1906 yılında ise 310 kişiye ulaşmıştır. Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusların bölgeden çekilmesiyle köy bir süre fiilen Ermenistan sınırları içinde kalmış, nihayet 16 Mart 1921 tarihli Moskova Antlaşması uyarınca kesin olarak Türkiye topraklarına katılmıştır.
Cumhuriyet Dönemi Nüfus ve İdari Yapısı
Cumhuriyetin ilanından sonra, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde köyün adı Büyük Altun Bulak (بیوك التون بولاق) olarak geçmekte ve Kars vilayetinin Göle kazasının merkez nahiyesine bağlı olduğu görülmektedir. Küçükaltınbulak ise bu kaynakta Harabe Altun Bulak (خرابە التون بولاق) biçiminde yazılmıştır. 1940 yılı nüfus sayımında da aynı idari konumunu koruyan köyün nüfusu 622 kişiye yükselmiştir. Zamanla büyüyen yerleşim yerinin nüfusu, 1965 yılında 1.131 kişiye ulaşmış ve bu dönemde köydeki okuma yazma bilen kişi sayısı 273 olarak tespit edilmiştir. İlerleyen yıllarda göç veren köyün nüfusu 1985 yılında 957, 2000 yılında 403 ve 2022 verilerine göre 261 kişi olarak kaydedilmiştir.