Fırat Nehri Üzerinde Yükselen Enerji Kaynağı
Birecik Barajı ve Hidroelektrik Santrali, Fırat Nehri üzerinde enerji üretimi ve sulama amacıyla kurulmuş önemli bir altyapı projesidir. Baraj gövdesi Şanlıurfa ile Gaziantep illerinin sınırları üzerinde konumlanmış olsa da idari yapı yönünden Şanlıurfa iline bağlıdır. Tesis, hem bölgedeki tarım arazilerinin sulanmasında hem de Türkiye'nin elektrik ihtiyacının karşılanmasında kritik bir rol oynamaktadır.
Tarihsel Süreç ve Gelişim Kronolojisi
Birecik Barajı'nın inşası ve faaliyete geçiş süreci 1985 ile 2000 yılları arasındaki dönemi kapsamaktadır. Projenin hayata geçirilmesindeki önemli dönüm noktaları kronolojik olarak şu şekildedir: 19 Mart 1993 tarihinde Uygulama Sözleşmesi ve Anlaşma Protokolü imzalanmıştır. Kısa süre sonra, 23 Mayıs 1993'te Başbakan Süleyman Demirel'in katılımıyla barajın temel atma töreni gerçekleştirilmiştir. Tesis ve işletme faaliyetlerini yürütmek amacıyla 1 Şubat 1996'da Birecik Baraj ve Hidroelektrik Santralı Tesis ve İşletme A.Ş. kurulmuş, 1 Aralık 1999'da ise barajda ilk su tutma işlemi başlatılmıştır. 26 Ağustos 2000 tarihinde ilk ünitenin ticari üretime başlamasıyla erken üretime geçilmiş, 3 Ekim 2001'de ise 6. ve son ünitenin devreye girmesiyle santralde tam kapasite üretim başlamıştır.
Teknik Özellikler ve Üretim Kapasitesi
Beton ağırlık ve kaya gövde dolgu tipinde inşa edilen Birecik Barajı, mühendislik detaylarıyla dikkat çekmektedir. Barajın gövde hacmi 9.400.000 m³, akarsu yatağından yüksekliği ise 63,00 metredir. Normal su kotundaki göl hacmi 1220,20 hm³ olan barajın normal su kotundaki göl alanı 56,25 km² olarak ölçülmüştür. Toplam 92.700 hektarlık geniş bir tarım alanına sulama hizmeti sunan tesis, 672 MW kurulu gücü ile yıllık ortalama 2.518 GWh elektrik enerjisi üretmektedir. Birecik-Nizip Barajı, 2015 yılı verilerine göre Türkiye'nin elektrik ihtiyacının ortalama %0,57'lik kısmını karşılamıştır.
İşletme Yapısı ve Kültürel Miras
Özel sektör tarafından Yap-İşlet-Devret (YİD) modeliyle inşa edilip işletilen en büyük baraj ve elektrik üretim tesisi olma özelliğini taşıyan Birecik Barajı, 3 Ekim 2016 tarihinde kamu kuruluşu Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ) bünyesine devredilmiştir. Barajın inşasıyla birlikte bölgenin tarihi yapısında da önemli bir etki oluşmuş ve Zeugma antik kentinin bir kısmı baraj gölü suları altında kalmıştır.