Doğu Karadeniz'in Kadim Geçmişi: Ardanuç'a Giriş
Ardanuç kenti, Karadeniz Bölgesi'nin doğu ucunda, Artvin iline bağlı tarihi bir yerleşim yeri ve bu ilçenin merkezidir. Artvin kentine 39 kilometre uzaklıkta yer alan bu kadim kasaba, tarih boyunca stratejik konumuyla büyük öneme sahip olmuştur. Temel olarak tarihsel Gürcistan toprakları üzerinde kurulmuş olan Kolheti ve İberia krallıklarının sınırları içinde yer alan Ardanuç, Çoruh Nehri'nin bir kolu olan Ardanuç Çayı kıyısında kurulmuştur. İsa'dan önceki dönemlerden itibaren yerleşim yeri olan bölge, tarihi boyunca pek çok medeniyetin izlerini taşımıştır.
Etimolojik ve Antik Kökenler
Türkçedeki Ardanuç adı, Gürcüce Artanuci (არტანუჯი) isminden gelmektedir. Bölgeyi 16. yüzyılda ele geçiren Osmanlılar, adı Gürcüceden alarak kayıtlarına 17. yüzyılda Ardanuc olarak geçirmişlerdir. İsmin kökenindeki Arta, eski Farsça'dan gelmekte olup Zerdüştilik inancındaki kutsal düzeni ve tanrıyı ifade eder. Yunan coğrafyacı Ptolemaios'un İS. 2. yüzyılda İberia Krallığı kenti olarak bahsettiği Artanissa'nın Ardanuç olduğu tahmin edilmektedir. Bölgenin en eski merkezi başlangıçta Tuharisi iken, 5. yüzyılın sonlarında Klarceti prensleri yönetim merkezini Ardanuç'a taşımıştır.
Orta Çağ ve Bagrationi Hanedanı Dönemi
Ardanuç, Orta Çağ'da Gürcü hanedanı Bagrationilerin en önemli merkezlerinden biri haline gelmiştir. Tarihçi Cuanşeri'ye göre, Gürcü kralı Vahtang Gorgasali Ardanuç'u görmüş, burayı beğenip merkez olarak seçmiş ve süt kardeşi Artavazi'yi buranın prensi olarak atayarak bir kale inşa etmesini istemiştir. 8. yüzyılda Emevi halifesi II. Mervan tarafından kuşatılıp tahrip edilen Ardanuç Kalesi, 810'lu yıllarda Gürcü kralı I. Aşot Kurapalati tarafından hem kale hem de kent düzeyinde yeniden ayağa kaldırılmıştır. Bu dönemden itibaren ticari açıdan hızla gelişen kent, önemli bir ticaret merkezi olmuştur. Kale ve kent, Bagrationi hanedanı içinde pek çok yönetim mücadelesine sahne olmuş ve en nihayetinde 1010 yılında Gürcistan kralı III. Bagrat tarafından krallık topraklarına dahil edilmiştir.
Selçuklu, Osmanlı ve Modern Dönem
Tarih boyunca büyük değişimler yaşayan Ardanuç, 1080 yılında Büyük Selçuklular tarafından ele geçirilip yakılmıştır. 13. yüzyıldan sonra Gürcü Samtshe atabeglerinin yönetiminde kalan kenti, 1551 yılında Erzurum Beylerbeyi İskender Paşa Osmanlı topraklarına katmıştır. İskender Paşa, 1553 yılında hizmete giren ve eski bir kilisenin taşları da kullanılarak yapılan tarihi İskender Paşa Camisi'ni inşa ettirmiştir. Caminin duvarında günümüzde de Gürcüce yazıt bulunan kilise taşı görülebilmektedir. Osmanlı döneminde Çıldır Eyaleti'nin livalarından biri olan bölge, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında Rusya İmparatorluğu'na katılmıştır. 1918-1921 yılları arasında bağımsız Gürcistan sınırlarında kalan Ardanuç, 1921 yılında Ankara Hükümeti'nin kararlı askeri ve diplomatik girişimleriyle yeniden anavatana katılmıştır.
Yöresel Lezzet Kültürü
Tarihi ve kültürel mirasın yanı sıra Ardanuç, Karadeniz ve Doğu Anadolu geçiş kuşağındaki coğrafi konumuyla kendine has bir gastronomiye sahiptir. İlçenin en meşhur ve simgesel yemeği, ziyaretçilerin mutlaka denemesi gereken meşhur cağ kebabı'dır.