Tarihi Kiskim Bölgesinin Köklü Geçmişi
Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı olan Alanbaşı Köyü, eski adıyla Kiskim veya Gürcüce telaffuzuyla Kiskimi, yüzyıllar öncesine uzanan zengin bir tarihsel geçmişe sahiptir. Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihi bölgelerden biri olan Tao sınırları içerisinde yer alan bu köy, 16. yüzyılın ortalarında Osmanlı İmparatorluğu tarafından Gürcülerden ele geçirilmiştir. Tarih boyunca farklı idari yapılara ev sahipliği yapan yerleşim, 1574 tarihli Osmanlı tahrir defterlerinde ve 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterlerinde Kiskim adıyla kaydedilmiştir. Ayrıca köy, Osmanlı döneminde bir sancağın ve Yusufeli kazasının da eski adı olma özelliğini taşımaktadır.
Orta Çağ'dan Günümüze Ulaşan Tarihi Yapılar
Alanbaşı köyü sınırları içerisinde geçmişin izlerini taşıyan iki tarihi kilise, iki kale kalıntısı ve bir mağara bulunmaktadır. Bu eserlerin en önemlilerinden biri, köyün Kansasi mahallesinde yer alan ve 9. yüzyıl Gürcü Krallığı dönemine tarihlenen Kiskimi Şapeli'dir. Kiskimi Şapeli, oldukça eski bir yerleşimin kanıtı olup, günümüze büyük ölçüde sağlam bir şekilde ulaşmayı başarmıştır. Köyün yaklaşık 1 kilometre güneyinde ise yöre halkı tarafından Ançirtik olarak adlandırılan mevkide, kaba yontulmuş taşlar ve kireç harcıyla inşa edilmiş tek nefli küçük bir kilise kalıntısı daha yer almaktadır. Günümüze bu yapının kuzeybatı kısmı ulaşabilmiştir.
Alanbaşı Kalesi ve Gözetleme Kuleleri
Savunma ve gözetleme amacıyla inşa edilen tarihi yapılar da Alanbaşı'nın geçmişteki stratejik önemini ortaya koymaktadır. Köyde konumlanan iki kaleden ilki olan Kiskimi Kalesi, büyüklüğü ve konumu itibarıyla Orta Çağ'da daha çok bir gözetleme işlevi görmüş olarak tahmin edilmektedir. Köyün dışındaki bir sırt üzerinde yer alan diğer kale ise kaba yontulmuş taşlar ve kireç harcı kullanılarak inşa edilmiştir. Duvarlarının yüksekliği günümüzde 2 metreyi bulan bu kale kalıntısı, yerel halk tarafından kilise olarak da nitelendirilmektedir.
Hav Bağları ve Coğrafi Konum
Köyün en önemli ve tarihi mahallelerinden biri, günümüzde Bağlık veya Hav Bağları adıyla bilinen, eski adı Gürcüce "dere" veya "vadi" anlamına gelen Hevi (Heva) yerleşimidir. 1555 tarihli Osmanlı tahrir defterine göre Pertekrek sancağına bağlı ayrı bir köy olan Hevi'de buğday, arpa, darı, üzüm, meyve, pamuk ve bakla tarımı ile bostancılık, arıcılık ve kestane yetiştiriciliği yapılmaktaydı. Alanbaşı Köyü, günümüzde Artvin il merkezine 144 kilometre, Yusufeli ilçe merkezine ise 39 kilometre uzaklıkta yer almaktadır.