Açıkyazı Köyü ve Coğrafi Konumu
Ardahan il merkezine 10 km uzaklıkta bulunan Açıkyazı Köyü, tarih boyunca önemli yönetimsel ve kültürel sınır geçişlerine sahne olmuş tarihi bir yerleşimdir. Deniz seviyesinden 1797 metre rakımda yer alan köyün nüfusu 2024 yılı verilerine göre 95 kişidir. Köyün eski adı Alabala olup, tarihi Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Artani'ye kadar dayanmaktadır. Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde günümüze ulaşmış olan ve Gürcüce "orta kilise" anlamına gelen Şuaeklesia (შუაეკლესია) ismi de bu köklü dönemden miras kalmıştır.
Osmanlı Dönemi Kayıtları ve Sosyal Yaşam
Köy, 1595 tarihli "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı Osmanlı tahrir defterinde "Alabala" adıyla geçer. Bu kayıtlara göre köy, Gürcistan Vilayeti içinde Ardahan-i Büzürg livasına bağlı Güney nahiyesinde "Alabala-yı Ulya" (Yukarı Alabala) ve "Alabala-i Küçük" (Küçük Alabala) olmak üzere iki ayrı yerleşme olarak kaydedilmiştir. O tarihte Yukarı Alabala'da 7 Hristiyan hane, Küçük Alabala'da ise 25 Hristiyan hane yaşamaktaydı. Hane reislerinin Gogiça, Tevdore, Maharebel, Çita, Şaluka, Matsatsa, İason, Potshvera, Davita, Pavle, Şoşia, Gabriel, Zakaria gibi Gürcü adları taşıdığı görülmektedir. Köyde buğday, arpa ve yonca tarımı ile arıcılık yapıldığı, koyun ve domuz beslendiği bu tarihi defterlerden anlaşılmaktadır. Alabala, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde de aynı idari konumu korumuş ve Hicri 1132 (1719/1720) tarihinde köyün hasılası 7.999 akçe olarak belirlenerek Hüseyin adında bir kişiye verilmiştir.
Rus İdaresi, Sınır Değişimleri ve Cumhuriyet Süreci
93 Harbi'nin ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakılan köy, Rus idaresince Yukarı ve Aşağı Alabala yerleşimleri tek bir köy olarak birleştirilerek kaydedilmiştir. 1886 yılı nüfus tespitine göre köyde 16 hanede 131 kişi yaşamaktaydı ve bu nüfusun bir hanedeki 7 Kürt sakin hariç tamamı Türklerden oluşmaktaydı. Birinci Dünya Savaşı sonlarında Rusların çekilmesiyle fiilen bağımsız Gürcistan sınırlarında kalan köy, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması'yla yeniden Türkiye'ye katılmıştır. 1928'de Kars vilayetinin Ardahan kazasına bağlı olan köyün ismi, Türkçe olmadığı gerekçesiyle 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Açıkyazı olarak değiştirilmiştir. 1965 nüfus sayımında 372 kişiye ulaşan nüfusun 108'inin okuma yazma bildiği tespit edilmiştir. Son olarak 1992 yılında Ardahan'ın il statüsü kazanmasıyla Açıkyazı, merkez ilçenin bir köyü haline gelmiştir.
Köyün Tarihi Kilise Kalıntısı
Açıkyazı köyünde geçmişte bir kilisenin varlığı bilinmekle birlikte yapının günümüzdeki akıbeti hakkında bilgi yoktur. Ancak Birinci Dünya Savaşı yıllarında bölgede incelemelerde bulunan Gürcü araştırmacı ve gazeteci Konstantine Martvileli, Aşağı Alabala köyünde yıkık bir kilisenin bulunduğunu ve bu tarihi tapınaktan geriye sadece duvarlarının bazı kısımlarının kalmış olduğunu aktarmıştır. Bu kalıntılar, köyün Orta Çağ'a kadar uzanan çok katmanlı tarihi geçmişinin günümüze ulaşan en önemli simgelerindendir.