Börk Köyü'nün Tarihsel Geçmişi ve Kökeni
Ardahan ilinin Hanak ilçesine bağlı olan Börk Köyü, oldukça köklü bir geçmişe sahiptir. Tarihsel adı "Bergi" olan yerleşim, Megrelce ve Lazca dillerinde "kazma" anlamına gelen Bergi (ბერგი) kelimesinden türemiştir. Tarihsel Gürcistan'ın güneybatı sınırları içerisindeki Eruşeti bölgesinde yer alan köy, 16. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlılar tarafından Gürcülerden alınmıştır. 1595 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan kayıtlarında Yukarı Börk (Börk-i Ulya) ve Aşağı Börk (Börk-i Süfla) olmak üzere iki ayrı yerleşim olarak kaydedilen köyde, o dönem ağırlıklı olarak Gürcü ve az sayıda Ermeni nüfus yaşamaktaydı. Bu dönemde köy halkının buğday, arpa, yonca tarımı ile arıcılık yaptığı, koyun ve domuz yetiştirdiği bilinmektedir.
Osmanlı, Rus ve Cumhuriyet Dönemi İdari Süreçleri
Börk Köyü, 1704/1705 yıllarında Çıldır Eyaleti kayıtlarında 6.000 akçelik hasılası ile Hüseyin adında bir Osmanlı görevlisine tahsis edilmiş olarak görünmektedir. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması ile Rusya İmparatorluğu'na bırakılan yerleşim, 1886 yılındaki Rus nüfus sayımında "Berk" adıyla tek bir köy olarak kaydedilmiştir. Birinci Dünya Savaşı sonrasında Rus ordusunun çekilmesiyle bağımsız Gürcistan sınırlarında kalan köy, 16 Mart 1921 tarihinde Ankara Hükümeti ile Sovyet Rusya arasında imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca kesin olarak Türkiye Cumhuriyeti sınırlarına katılmıştır. Cumhuriyet döneminde sırasıyla Kars ve ardından Ardahan illerinin idari sınırları altında yer almıştır.
Börk Tarihi Kiliseleri ve Mimari Miras
Köy sınırları içerisinde tarihi önem taşıyan iki adet kilise kalıntısı yer almaktadır. Bunlardan ilki, Yukarı Börk köyünde konumlanan ve 10. yüzyılda inşa edilmiş olan tek nefli Yukarı Börk Kilisesi'dir. Dikdörtgen planlı bu yapı 9,7×6,3 metre ölçülerine sahiptir. İkinci kilise ise köy merkezinin yaklaşık 1 kilometre güneyinde, Aşağı Börk sınırlarında yer almaktadır. Tek nefli bir mimariye sahip olan bu ikinci kilise günümüzde tamamen yıkılmış durumdadır. Gürcü mimarisi üzerine araştırmalar yürüten Fahriye Bayram, her iki yapıyı da Ardahan sınırları içerisindeki tek nefli tarihi Gürcü kiliseleri arasında sınıflandırmaktadır.
Mağlisa Kulesi ve Eşsiz Manzarası
Köyün tarihi zenginliklerinin en dikkat çekici parçalarından biri, merkez yerleşimin 2,7 kilometre doğusunda bulunan Mağlisa Kulesi (მაღლისა)'dir. Deniz seviyesinden 2315 metre yükseklikteki stratejik bir tepede konumlanan bu kule, simetrik olmayan özgün bir plana sahiptir. Tarihsel süreçte Eruşeti, Artaani ve Cavaheti bölgelerine tamamen hakim bir noktada yer alan kulenin eski çağlardan kalma olduğu ve Orta Çağ boyunca da aktif olarak kullanıldığı tespit edilmiştir. Günümüze kule kalıntılarının yanı sıra o döneme ait çeşitli sur ve yapı kalıntıları da ulaşmayı başarmıştır.
Coğrafi Konum ve Ulaşım Bilgileri
Doğu Anadolu Bölgesi'nin kuzey sınırlarında yer alan Börk Köyü, Ardahan il merkezine 44 kilometre uzaklıkta konumlanmıştır. Bağlı bulunduğu Hanak ilçe merkezine olan mesafesi ise 16 kilometredir. 1835 metre rakımda yer alan köy, tarihi kalıntıları ve geniş vadi manzaralarıyla bölgenin geçmişine ışık tutan önemli bir kültürel duraktır.