Türkiye'nin başkenti Ankara'da 1918 yılında dünyaya gelen Cafer Ziyaeddin Payzın, Cumhuriyet tarihinin en önemli anıtsal yapısı olan Türkiye Büyük Millet Meclisi binasının yapımını üstlenerek Türk mimarlık tarihine adını altın harflerle yazdırmış seçkin bir mimardır. Yüksek öğrenimini tamamladıktan sonra hocası Clemens Holzmeister'ın davetiyle meclis projesine dahil olan Payzın, Avusturyalı mimarın ülkesine dönmesiyle bu görevi tek başına devralmıştır. 2015 yılında İstanbul'da hayatını kaybeden usta isim, arkasında meclis binasından Kocatepe Camii'ne kadar uzanan devasa bir mimari miras bırakmıştır.
Eğitim Hayatı ve Clemens Holzmeister ile Kesişen Yollar
Rumeli kökenli bir aileye mensup olan ve çocukluk yılları Ankara ile İzmir'de geçen Payzın, yükseköğrenim için gittiği İstanbul'da Yüksek Mühendis Mektebini 1943 yılında tamamladı. İstanbul Teknik Üniversitesi adını alacak bu köklü kurumda, ileride meslek hayatını şekillendirecek olan Prof. Clemens Holzmeister'dan dersler aldı. Mezuniyeti takip eden süreçte Toprak Ofis'te kısa süre görev alan genç mimar, askerliğini yedek subay rütbesiyle demiryolu biriminde yaptı. Bu dönemde Gelibolu Ordu Evi'ni çizdi.
TBMM Binası ve Kocatepe Camii Yğlları
Avusturyalı profesörün özel davetiyle yirmi iki Nisan 1945 tarihinde TBMM projesinde çalışmaya başladı. Holzmeister 1948 yılında yetkilerini Payzın'a devredip ülkesine döndüğünde, meclis binasını tamamlama görevi artık tamamen Türk mimarın omuzlarındaydı. Cumhuriyetin simge yapısını başarıyla bitiren usta mimar, 1961 ile 1966 yılları arasında Ankara Kocatepe Camii inşaat müdürlüğü görevini yürüttü. Bu büyük ibadethanenin inşasında da önemli sorumluluklar üstlendi. Yazar kimliğiyle de öne çıkan Payzın, 'Türkiye Büyük Millet Meclisi Kocatepe Camii ve Etkinlikleri' adındaki kitabını 2007 yılında yayımlamıştı.
Akademik Yaşam ve Diğer Mimari Eserleri
Ziya Payzın, şantiye çalışmalarının yanı sıra akademik alanda da mimar adaylarına tecrübelerini aktarmayı ihmal etmedi. Karadeniz Teknik Üniversitesi Mimarlık Bölümünde 1967-1971 yılları arasında proje dersleri vererek yeni nesil mimarların yetişmesine katkı sağladı. Bürokrasinin çeşitli kademelerinde de görev alan üretken mimar, Türkiye'nin farklı şehirlerinde pek çok özgün projeye imza attı. Payzın'ın çizdiği yapılar arasında konutlardan iş merkezlerine kadar geniş bir yelpaze bulunmaktadır. Ünlü mimarın imzasını taşıyan bu tasarımlar şunlardır:
- Adnan Menderes Evi
- Üzmir Sasalı Faruk Somer Evi
- Üstinye Ortaklar Apartmanı
- Ankara Otosan İşhanı
- Ankara Gazi Orman Çiftliği Kız Yetiştirme Yurdu Varto Pavyonu
- Gaziantep Kervansaray Otel
Mesleğine adadığı uzun yılların ardından, İTÜ mezunu meslektaşları tarafından 2012 yılında kendisine özel bir ödül layık görüldü. Törende kendisine bu anlamlı plaketi değerli mimarlar Doğan Kuban ve Hande Suher takdim etti. Mimar, meslekteki 70. yılı geride bırakmıştı. Yaşamı 10 Eylül 2015'te İstanbul'da son buldu.