Türk halk müziğinin en üretken simalarından biri olan Mehmet Yücel Paşmakçı, 24 Ağustos 1935 tarihinde İstanbul'un tarihi semtlerinden Kadıköy'de dünyaya geldi. Derlemeleri, koro şefliği ve yetiştirdiği öğrencilerle geleneksel müziğimize yön veren sanatçı, Anadolu'nun kaybolmaya yüz tutmuş ezgilerini gün yüzüne çıkararak kültürel mirasımıza paha biçilemez katkılar sundu. Küçük yaşlardan itibaren saz çalmaya ilgi duyan ve bu alanda derinlemesine araştırmalar yapan Paşmakçı, Türk halk kültürünün en önemli taşıyıcılarından biri olarak kabul edilir.
Müziğe İlk Adım ve Eğitim Yılları
Gençlik yıllarında deniz lisesinde eğitim almaya başlayan Yücel Paşmakçı, buradaki öğrenimini yarıda bırakarak Haydarpaşa Lisesi'ne geçiş yaptı ve lise eğitimini orada tamamladı. Daha sonra başladığı yükseköğrenim hayatını ise ailevi sebeplerden ötürü sonlandırmak durumunda kaldı. Müziğe olan tutkusu çocukluk döneminde bağlama çalmasıyla başlayan sanatçı, yalnızca enstrüman çalmakla kalmayıp Anadolu'nun farklı yöresel tavırlarını ve türkü yapılarını da incelemeye başladı. Paşmakçı'nın hayatındaki en önemli dönüm noktalarından biri ise 1951 yılında gerçekleşti. Bu tarihte, onun bağlama ile tanışmasına ve bu enstrümana yönelmesine Yıldırım Alpago vesile oldu. Alpago'nun rehberliğinde saz çalma becerilerini geliştiren sanatçı, geleneksel Türk müziğinin inceliklerini kavrayarak bu alanda uzmanlaşmaya başladı.
İstanbul Radyosu ve Şeflik Kariyeri
Sanatçının profesyonel müzik yolculuğu, 1954 senesinde İstanbul Radyosu bünyesinde açılan sınavı başarıyla geçmesiyle başladı. Radyoda bağlama sanatçısı olarak göreve başlayan Paşmakçı, aynı süreçte İstanbul Belediye Konservatuvarı'nda da mesleki çalışmalarını sürdürdü. Radyodaki kariyeri boyunca önemli ustalarla yan yana çalışan sanatçı, 1961 ile 1972 yılları arasında halk müziğinin kıymetli isimlerinden Adnan Ataman'ın yardımcılığını yürüttü. 1960'lı yılların son döneminde ise İstanbul Radyosu Yurttan Sesler Topluluğu'nun şefliğine getirilerek çok sayıda radyo programının yönetimini üstlendi. Müziğin farklı alanlarında da eserler veren sanatçı, 1968 yılında sinemaseverlerle buluşan ünlü Köroğlu filminin müziklerine imza attı. 1972 yılına gelindiğinde, Nida Tüfekçi'nin Ankara'ya tayin olmasıyla boşalan ve bizzat Tüfekçi tarafından kendisine devredilmesi istenen Türk Halk Müziği ve Oyunları Şubesi Müdürlüğü görevini devraldı. Paşmakçı, bu önemli sorumlulukla birlikte yayın kalitesinin artması ve geleneksel müziğin korunması yönünde kritik kararlar aldı. Pek çok farklı kurum bünyesinde kurucu üyelik ve kurullarda danışmanlık görevlerinde bulundu. 1979 yılında TRT bünyesinde uzman kadrosuna atanmasıyla birlikte, bir nevi daha sakin bir çalışma ortamına yönlendirildi. Ancak sanatçı bu dönemi de son derece verimli bir arşiv çalışmasıyla değerlendirdi.
Anadolu'dan Derlenen Ezgiler ve Büyük Repertuvar
Yücel Paşmakçı, TRT'nin arşivinde tozlu raflarda duran ve 1920 ile 1950 yılları arasında Anadolu'dan toplanan balmumu silindirler ile taş plaklardaki 10 bin civarındaki eski ezgiyi yeniden mercek altına aldı. Bu kapsamlı incelemeler sonucunda, unutulmaya yüz tutmuş binlerce melodiyi gün ışığına çıkardı. Sanatçının özverili çalışmalarıyla radyo repertuvarındaki parça sayısı yaklaşık beş bin seviyesine ulaştı. Sahaya inerek bizzat yaptığı ilk derleme gezisini 1964 yılında Kütahya'ya gerçekleştiren Paşmakçı, yörenin efsanevi ismi Hisarlı Ahmet'ten kıymetli türküler derledi. Ayrıca Şarköy sınırları içerisinde yaşayan Selanik muhacirleri ile görüşerek göçmen ezgilerini kayıt altına aldı. 1997 yılına gelindiğinde ise Bursa'da belediye konservatuvarının halk müziği bölümünü oluşturmak için Bursa'ya gider ve bu vesile ile bir derleme heyetiyle Kütahya Tavşanlı ve Bursa'nın dağ köylerinden türküler derler. Türk halkının dilinden düşürmediği ve hafızalara kazınan şu eserler onun derlemeleri arasındadır:
- Bir Fırtına Tuttu Beni
- Bir Yiğit Gurbete Gitse
- Dam Üstüne Çul Serer
- Kiziroğlu Mustafa Bey
Halk müziği alanında özellikle Muzaffer Sarısözen'in derleme üslubunu yararlı bulup övmüştür. Muzaffer Sarısözen'in derleme metotlarını ve çalışma disiplinini takdir eden Paşmakçı, onun izinden giderek türkülerin aslına uygun şekilde belgelenmesine büyük gayret gösterdi.
Akademik Mirası ve Layık Görüldüğü Ödüller
Radyo çalışmalarının ardından akademik alana yönelen Yücel Paşmakçı, 1983 senesinde İstanbul Teknik Üniversitesi Türk Halk Musikisi Devlet Konservatuvarı kadrosuna geçiş yaptı. Burada kurucu kadroda yer alarak Türk Halk Müziği Ana Sanat Dalı Başkanlığı vazifesini üstlendi ve 2000 yılındaki emekliliğine dek bu görevi başarıyla sürdürdü. Özellikle icrası son derece güç olan uzun havaları kusursuz şekilde notaya dökebilme yeteneğiyle meslektaşları arasında büyük bir saygınlık kazandı. Eğitime ve sanata sunduğu katkılar nedeniyle 2004 yılında prestijli Aydın Doğan Türk Halk Müziği Ödülü'ne layık görüldü. Kurucuları arasında bulunduğu İstanbul Teknik Üniversitesi, 2009 senesinde kendisine Türk Halk Müziği Onur Ödülü takdim etti. Son olarak 2012 yılında Gaziantep Üniversitesi Türk Musikisi Devlet Konservatuvarı Kültür ve Sanat Günleri kapsamında, geleneksel müziğe yaptığı üstün hizmetler anısına sanatçıya Fahri Doktora Unvanı verildi.