Yevgeny Viktoroviç Prigojin, Sovyetler Birliği döneminde Leningrad'da dünyaya gelerek sosisli sandviç satıcılığından paralı asker ordusu liderliğine ve Kremlin sarayının en güvenilir iş ortaklığına uzanan fırtınalı bir yaşam sürdü. Rusya'nın en nüfuzlu oligarklarından biri haline gelen bu isim, 23 Ağustos 2023 tarihinde Tver bölgesinde yaşanan gizemli bir özel jet kazasında hayatını kaybetti. Lüks restoranları vesilesiyle Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yakın ilişkiler kuran Prigojin, kamuoyunda uzun süre 'Putin'in Şefi' unvanıyla anıldı. Kurucusu olduğu Wagner Grubu ile dünya siyasetini derinden etkileyen iş adamı, yaşamının son döneminde ise Rus askeri yönetimine karşı giriştiği isyanla adını tarihe yazdı.
Demir Parmaklıklardan Gastronomi İmparatorluğuna
Prigojin, 1 Haziran 1961'de günümüzde St. Petersburg adını alan Leningrad kentinde doğdu. Violetta Prigozhina'nın oğlu olan Yevgeny, henüz ufak yaşlardayken babasını kaybetti. Annesi ise hastanede çalışarak aileyi geçindirdi. Eğitim hayatını Sankt-Peterburgskiy Khimiko-Farmatsevticheskiy Universitet bünyesinde tamamlayan genç adam, mezuniyetinin ardından yasa dışı gruplarla yakın temaslar kurmaya başladı. Henüz on sekiz yaşındayken hırsızlık suçundan ilk cezasını alan Prigojin'in iki buçuk yıllık mahkumiyeti ertelendi. Ancak bu durum onu durdurmadı. İki yıl sonra, bu kez soygun ve hırsızlık suçlarından on üç yıl hapse mahkum edildi. Demir parmaklıklar arkasında tam dokuz yıl geçirdi.
Hapisten çıktıktan sonra Leningrad sokaklarında sosisli sandviç tezgahı açarak ticaret hayatına adım attı. Girişimci ruhu sayesinde işlerini kısa sürede devasa boyutlara ulaştırdı. Birkaç yıl içinde lüks restoran zincirlerinin sahibi olmayı başardı. Bu sayede şehrin en zengin ve elit tabakasıyla yakın bağlar kurdu. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in yabancı heyetleri ağırlamak için bu lüks mekanları seçmesi, ikili arasındaki dostluğun temelini attı. Çok geçmeden Concord isimli şirketiyle Kremlin'in catering ihalelerini alan oligark, sarayın resmi yemek sağlayıcısı oldu. Ancak muhalif lider Aleksey Navalni, Prigojin'in lüks hayatını finanse etmek amacıyla Savunma Bakanlığı ihalelerini usulsüz şekilde aldığını iddia eden büyük bir araştırma yayımladı.
Wagner Paramiliter Ordusu ve Sınır Ötesi Operasyonlar
Prigojin'in adı yalnızca yemek sektöründe değil, küresel askeri çatışmalarda da sıklıkla anılmaya başladı. Mayıs 2014'te Ukrayna sahasında Rus ordusunu desteklemek amacıyla özel askeri şirket Wagner Grubu'nu kurduğunu yıllar sonra itiraf etti. İlk olarak Kırım'ın ilhakı sürecinde aktif rol üstlenen bu paramiliter yapı, ilerleyen dönemde Suriye, Libya, Latin Amerika ve Afrika'daki çatışma bölgelerinde faaliyet göstermeye başladı. Oligark, Concord şirketi üzerinden yaptığı açıklamada eski silahları bizzat temizlediğini ve kendi imkanlarıyla çelik yelekler temin ettiğini ifade etmişti. Bellingcat, The Insider ve Der Spiegel gibi kuruluşların yaptığı bağımsız araştırmalar, Wagner'in Rusya Savunma Bakanlığı ve askeri istihbarat teşkilatı GRU ile entegre şekilde çalıştığını ortaya koydu. Bununla birlikte Prigojin, ABD'deki başkanlık seçimlerine müdahale ettiği iddia edilen şirketler ağını da yönetiyordu. Bu durum, şirketlerinin ve ortaklarının ABD tarafından ağır ekonomik yaptırımlara maruz kalmasına yol açtı.
Wagner Grubu'nun askeri ve siyasi operasyonlar yürüttüğü başlıca bölgeler şunlardır:
- Ukrayna ve Donbas bölgesi
- Suriye ve diğer Arap ülkeleri
- Libya ve yoksul Afrika ülkeleri
- Latin Amerika ülkeleri
Kremlin'e Karşı İsyan ve Gizemli Son
Ukrayna savaşında cephenin en ön saflarında yer alan Wagner, ağırlıklı olarak cezaevlerinden devşirilen hükümlü askerlerden oluşuyordu. Prigojin, Rus askeri komuta kademesine karşı sert eleştiriler yöneltmeye başladı. Savunma Bakanı Sergey Şoygu ile Genelkurmay Başkanı Valeriy Gerasimov'u beceriksizlikle ve Wagner birliklerini kasıtlı olarak mühimmatsız bırakmakla suçladı. Bu gerilim, 24 Haziran 2023 tarihinde Rus askeri yönetimine karşı başlatılan ani bir isyana dönüştü. Belarus Devlet Başkanı Aleksandr Lukaşenko'nun arabuluculuk yapmasıyla son bulan bu kalkışmanın ardından Prigojin ve savaşçıları Belarus'a çekildi. Wagner lideri, burada Belarus askerlerine eğitim vermeye başladı. Ancak isyandan kısa bir süre sonra, 23 Ağustos 2023'te Rusya'nın Tver bölgesinde özel bir jetin düşmesiyle hayatını kaybetti. Kazada kendisiyle birlikte toplam dokuz kişi yaşamını yitirdi.
Özel yaşamında Lyubov Prigozhina ile evli olan Rus oligarkın, Polina Prigozhina ve Pavel Prigozhin adlarında iki çocuğu bulunuyordu. Ölümüyle birlikte Rusya yakın tarihinin en tartışmalı karakterlerinden biri olarak hafızalara kazındı.