Turgut Atakol, Türk basketbolunun efsanevi ismi, 1915 yılında İstanbul’da doğmuştur. Hem milli bir sporcu hem de uluslararası bir basketbol hakemi olarak adını spor tarihine yazdırmıştır. İstanbul'da 1988'de hayata gözlerini yuman Turgut Atakol, Türkiye Basketbol Federasyonu'nun ilk başkanıdır. Türk sporunu dünya ölçeğiyle buluşturarak ülkemize büyük organizasyonlar kazandırmıştır. Ayrıca resmi spor kariyerinin ardında, devletine gizli görevlerle hizmet eden yetenekli bir istihbarat memurudur. Yöneticilikteki üstün başarıları ve bu gizemli yaşamı, onu ülkemizin en ilginç spor adamlarından biri yapar.
Galatasaray Yılları ve Sporculuk Kariyeri
Turgut Atakol'un kökenleri, 1860'lı yıllarda Arnavutluk'tan Trabzon'a uzanan, ardından 1900'lerin başında İstanbul'a yerleşen göçmen bir aileye dayanır. Gençlik döneminde sporla ilk teması Alman Lisesi çatısı altında gerçekleşmiştir. Galatasaray Spor Kulübü bünyesinde hem basketbol oynamış hem de kürek dalında yarışmıştır. Sarı-kırmızılı kulübün, dönemin geçilmezliğiyle ün salmış meşhur dört tek kürek ekibinde görev almıştır. Bu yıllarda kürek şubesinin kaptanlığını yürütürken, kadınlar takımının kürekçisi Cahide Usta ile yolları kesişmiştir. Bu birliktelik, yaşamında her açıdan derin izler bırakmıştır. Atakol, İstanbul şampiyonluğunu elde ettikten sonra, henüz 27 yaşındayken aktif kürek yaşantısını sonlandırmıştır. Aynı yıl kaptanı olduğu Galatasaray basketbol takımındaki sporculuk yıllarına da son vermiştir. Genç yaşta sporculuğa veda eden başarılı isim, Galatasaray Yönetim Kurulu bünyesine dahil edilmiştir.
Basketbolun Kurucusu ve Hakemlik Başarıları
Aktif sporculuğun ardından Turgut Atakol, basketbol hakemliğine yönelerek uluslararası düzeyde büyük saygınlık kazanmıştır. Kariyeri boyunca tam 79 uluslararası karşılaşmada düdük çalmıştır. Bu maçlar arasında, Çekoslovakya ile Macaristan takımları arasındaki 1955 Avrupa Basketbol Şampiyonası final müabakası da yer alır. Spor yönetiminde hızla yükselen Atakol, 1946-1958 yılları arasında Spor Oyunları Federasyonu Basketbol Sorumlusu üyesi olmuştur. Ardından 1958-1964 yılları arasında, Türkiye Basketbol Federasyonu'nun ilk kurucu başkanı olarak görev yapmıştır. Dünya basketbolundaki güçlü bağları sayesinde, 1959 yılında Türkiye'nin ilk kez bir Avrupa Şampiyonası'na ev sahipliği yapmasını sağlamıştır. FIBA Teknik Komite üyeliğine de seçilen yönetici, spor literatürüne önemli katkılar sunmuştur. Münih'te bulunduğu 1967 yılında kaleme aldığı 'Basketbol Hakem Tekniği' kitabı, federasyon tarafından tüm dünya hakemleri için başvuru rehberi yapılmıştır.
Olimpiyat Arenası ve İstihbarat Görevleri
Turgut Atakol'un ülkemiz sporunun gelişimine sunduğu nitelikli hizmetler sadece yerel liglerle sınırlı kalmamış, uluslararası arenaya ve olimpiyat düzeyine başarıyla taşınarak küresel çapta büyük bir saygınlık kazanmıştır. İzmir'de organize edilen 1971 Akdeniz Oyunları'nın direktörlığünü başarıyla yürütmüştür. Türk sporunun kurumsal yapısını güçlendirerek geleceğe taşımak amacıyla Türk Spor Vakfı’nın kuruluşunu gerçekleştiren efsanevi yönetici, 1982 ile 1988 yılları arasında Türkiye Millî Olimpiyat Komitesi Başkanlığı görevini de üstlenmiştir. Uluslararası Olimpiyat Komitesi’nin o dönemki başkanı Juan Antonio Samaranch’ın bizzat önerisi ve aday göstermesiyle birlikte, 1984 yılında bu prestijli kurumun genel kurul üyesi seçilerek adını dünya spor seçkinleri arasına yazdırmıştır.
Atakol'un üstlendiği başlıca tarihi yönetim ve spor rollerini şöyle sıralayabiliriz:
- Galatasaray bünyesinde geçilmez dört tek ekibinde kürekçilik ve basketbol takımı kaptanlığı
- Türkiye Basketbol Federasyonu'nun ilk kurucu başkanlığı ve FIBA Teknik Komite üyeliği
- Türkiye Millî Olimpiyat Komitesi (TMOK) Başkanlığı ve Türk Spor Vakfı kuruculuğu
Turgut Atakol'un ışıltılı spor yönetimi kariyerinin gerisinde, son derece gizemli bir devlet görevi bulunmaktaydı. Resmi kayıtlarda İstanbul Valiliği bünyesinde çalışıyor gözükse de, asıl mesleği yıllar boyu gizli kalacak olan istihbaratçılıktı. Alman Lisesi'nden mezun olduğundan dolayı çok üstün düzeyde Almanca bilmekteydi. Bu dil becerisi sayesinde, mezuniyetinden bir yıl sonra, yani 1937'de bir istihbarat görevlisinin dikkatini çekerek iş teklifi almıştı. Görevi, bazı çok gizli belgelerin Türkçeye çevrilmesini sağlamaktı. Askerlik vazifesini, Mustafa Kemal Atatürk'ün vefat ettiği Kasım 1938 ile Nisan 1939 tarihleri arasında, altı ay gibi kısa bir sürede yedek subay olarak tamamladı. Almanyada bulunduğu 1964 ile 1968 yılları arasında Münih Konsolos Yardımcılığı kisvesi altında görev yapan Atakol, esasen Milli İstihbarat Teşkilatı'nın bu şehirdeki istasyon şefliği görevini gizlilikle yürütmüştür. Devlet adına yürüttüğü bu gizli görevlerinden 1972 yılında resmi olarak emekliye ayrılmıştır. 9 Nisan 1988'de hayata veda eden bu çok yönlü spor ve devlet adamı, bugün İstanbul Zincirlikuyu Mezarlığı'nda yatmaktadır.