Turgut Demirağ, Türk sinemasını Hollywood'un teknik imkânlarıyla tanıştıran vizyoner bir yönetmen, yapımcı ve senaristtir. Sivas'ın Divriği ilçesinde 13 Aralık 1921 tarihinde dünyaya gelen bu üretken sinemacı, 14 Ocak 1987'de İstanbul'da yaşamını yitirmiştir. Genç yaşlarda ziraat mühendisliği eğitimini yarıda bırakarak ABD'de sinemacılık eğitimi alan ve Paramount Stüdyoları'nda tecrübe kazanan Demirağ, babasının vefatının ardından ülkeye dönüp And Film şirketini kurarak yerli sinemaya yön vermiştir. Yeşilçam'a modern teknikler getiren Demirağ, hem yerli animasyonun hem de renkli filmlerin ilk denemelerine imza atarak tarihe geçmiştir. Çektiği filmlerle Altın Portakal gibi prestijli ödüller kazanan sanatçı, Türk sinemasının gelişiminde öncü bir rol üstlenmiştir.
Amerika'dan Yeşilçam'a Uzanan Sıra Dışı Yolculuk
Tapu mühendisi Abdurrahman Naci Demirağ'ın oğlu olan Turgut Demirağ, köklü bir aileden geliyordu. Amcası Nuri Demirağ, ülkenin ilk uçak fabrikasını kuran ve sigara kağıdı üretimini başlatan önemli bir girişimciydi. İlk eğitimini memleketi Sivas'ta tamamlayan Turgut Demirağ, ailesinin işleri nedeniyle daha sonra İstanbul'a taşındı. Lise öğrenimini Kabataş Lisesi ve Boğaziçi Lisesi'nde sürdürerek tamamladı. 1939 yılında tarım mühendisliği okumak üzere Amerika Birleşik Devletleri'ne gitti. Ancak sinemaya duyduğu büyük tutku, onun iki yıl sonra eğitim rotasını değiştirmesine yol açtı.
Güney Kaliforniya Üniversitesi'nin sinema bölümüne kaydolarak sinema eğitimi almaya başladı. Mezuniyetinin ardından Paramount Stüdyoları bünyesinde staj yaparak sektörel tecrübe kazandı. Babasının vefatının ardından 1945'te Türkiye'ye geri dönen yönetmen, babasının adının baş harflerini taşıyan And Film şirketini ve Beyoğlu'ndaki And Sineması'nı kurarak yerli sinemada yapımcılık ve sinema işletmeciliği yapmaya başladı.
Türk Sinemasında İlklere Atılan İmzalar
Ünlü yazar Reşat Nuri Güntekin'in aynı adı taşıyan eserinden uyarladığı Bir Dağ Masalı filmini çekerek yönetmenlik koltuğuna ilk kez oturdu. Bu yapım, o döneme kadar ülkede üretilmiş en yüksek bütçeli film olma özelliğini taşıyordu. Sinemanın Anadolu coğrafyasına yayılmasında önemli bir dönüm noktası teşkil etti. Gişede beklenen kazancı sağlayamasa da sinema çevrelerince büyük beğeni topladı. Nitekim 1948 yılında Yerli Film Yapanlar Cemiyeti tarafından En İyi Film ödülüyle taçlandırıldı. Başarılı çıkışının ardından Hülya, Kanlı Taşlar ve Fato / Ya İstiklal Ya Ölüm gibi filmleri yönetti.
Demirağ'ın en büyük hayallerinden biri, Türk sinemasında teknik sınırları aşmaktı. Bu amaçla 1947 yılında Evvel Zaman İçinde adındaki animasyon projesinin hazırlıklarına başladı. Hem yönetmenliğini hem yapımcılığını üstlendiği bu yapıt, tamamı renkli çekilen ilk uzun metrajlı animasyon filmi olacaktı. Aynı zamanda projenin görüntü yönetmenliğini de kendisi üstlendi. Ancak 1951 yılında tamamlanan filmin kaderi trajik oldu. Banyo ve profesyonel basım işlemleri gerçekleştirilmesi gayesiyle Amerika Birleşik Devletleri'ne gönderilen otuz beş milimetrelik orijinal negatiflerin orada esrarengiz bir şekilde kaybolması, bu büyük hayalin yarım kalmasına sebebiyet verdi. Bu talihsiz olay nedeniyle film hiçbir zaman izleyiciyle buluşamadı.
Beyaz Perdeye Veda ve Hollywood Esintisi
Turgut Demirağ, 1950'li yıllardan itibaren sinemamızda fantastik ögeleri kullanan ilk isimlerden biri oldu. Yönettiği ve Türk sinema tarihinde iz bırakan başlıca yapımlar şunlardır:
- Drakula İstanbul'da (1953)
- Ahretten Gelen Adam (1954)
- Karasu (1958)
- Cumbadan Rumbaya (1960)
- Aşk ve Kin (1964)
- Çanakkale Arslanları (1964)
- Kadın Avcıları (1966)
- Abbase Sultan (1968)
- Ayrı Dünyalar (1969)
- Domatesler Ve Silahlar (1974)
Bu yapımların arasında yer alan Aşk ve Kin, yönetmene büyük bir başarı getirdi. Senaryosunu kendi kaleme aldığı Aşk ve Kin, 1965 yılında düzenlenen 2. Altın Portakal Film Festivali'nde En İyi Film ödülünü kazandı. Demirağ, 1967 yılında Bir Dağ Masalı filmini ikinci kez beyaz perdeye aktardı.
Kariyeri boyunca Türk Film Prodüktörleri Cemiyeti başkanlığını da başarıyla yürüten usta sinemacı, meslek hayatı süresince toplamda 19 film yönetti, 64 filmin yapımcılığını üstlendi ve 19 farklı projenin de senaryosuna imza attı. 1974 yılında çektiği Domatesler Ve Silahlar filminin ardından aktif sinema hayatına son noktayı koydu. Aynı yıl Amerika Birleşik Devletleri'ne yerleşerek ömrünün geri kalan kısmını orada geçirdi. Geride bıraktığı zengin mirasla Türk sinemasında her zaman Hollywood tekniklerinin öncüsü olarak anılmaktadır.