Cumhuriyet dönemi Türk kültür hayatının en önemli yapı taşlarından biri olan Suut Kemal Yetkin, 13 Eylül 1903 tarihinde Urfa’da doğmuştur. Akademisyen, yazar, estetik uzmanı ve yönetici kimliğiyle tanınan Yetkin, Türkiye’de modern sanat tarihi ve estetik disiplinlerinin kurumsal bir kimlik kazanması yolunda öncü rol oynamıştır. Yurt dışında aldığı nitelikli eğitimin ardından ülkesine dönen değerli düşünücü, kurduğu akademik kürsüler ve kaleme aldığı özgün denemeler vasıtasıyla düşünce dünyamızı zenginleştirmiştir. Köklü bir aileden gelen Yetkin, Urfa Halvetî Dergâhı Post-nişîni Şeyh Abdulkadir Efendi’nin torunu ve Saffet Kemalettin Yetkin ile Hafize Hanım’ın ikinci çocuğudur. Ablası Zehra, kardeşleri Kadri Kemal ve Sıdıka ile birlikte Urfa’dan İstanbul’a uzanan geniş bir aile çevresinde yetişmiştir.
Eğitim Yılları ve Sorbonne Rüzgârı
İlk öğrenim adımlarını İstanbul sınırlarında atan Suut Kemal Yetkin, orta ve lise dönemini ise Türkiye’nin en köklü eğitim yuvalarından Galatasaray Lisesi’nde tamamlamıştır. 1925 yılında bu saygın okuldan mezun olduktan sonra, dönemin genç Cumhuriyet yönetiminin açtığı devlet bursu sınavını birincilikle kazanarak yükseköğrenim için Fransa’ya gönderilmiştir. Paris’in dünyaca ünlü Sorbonne Üniversitesi’nde felsefe eğitimi gören genç akademisyen, Batı düşünce sistemini yakından inceleme fırsatı bulmuştur. Buradaki başarılarının ardından 1928 senesinde Rennes Üniversitesi bünyesinde deneysel psikoloji üzerine önemli araştırmalar yürütmüştür. Eğitim serüvenini tamamlayarak 1930 yılında vatanına geri dönen Yetkin, kısa süreliğine de olsa farklı liselerde ve öğretmen okullarında mesleki yaşamına adım atmıştır.
Özel hayatında iki evlilik yapan yazarın, ilk eşi Fehamet Hanım ile birlikteliğinden dünyaya gelen oğlu ne yazık ki kısa süre sonra yaşamını yitirmiştir. Yaşadığı bu büyük acının ardından 1932 yılında öğretmenlik yapan Adalet Hanım ile hayatını birleştiren Yetkin’in bu mutlu evlilikten 2 Ocak 1936’da tek çocuğu olan kızı Gülmen Yetkin doğmuştur. Ailenin göz bebeği olan Gülmen Hanım, 1959 senesinde yüksek makamlarda bulunan Prof. Dr. İlhan Öztrak ile evlenmiş ve bu evlilikten 1962 yılında dedesinin adını yaşatacak olan Kemal doğmuştur.
Akademik Yükseliş, Yöneticilik ve Siyaset
Suut Kemal Yetkin, ülkesine döndükten hemen sonra Türkiye’nin yükseköğrenim hamlesinde etkin görevler üstlenmiştir. 1934 senesinde kapılarını açan Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’ne Estetik ve Sanat Tarihi Doçenti olarak atanmıştır. Genç akademisyen, Cumhuriyet’in kültür politikalarına katkıda bulunmak amacıyla 1939 yılında Millî Eğitim Bakanlığı Güzel Sanatlar Genel Müdürü olarak görev yapmıştır. Aynı yıl yönünü siyasete çeviren Yetkin, Türkiye Büyük Millet Meclisi VII. ve VIII. dönemlerinde Cumhuriyet Halk Partisi listelerinden Urfa Milletvekili seçilerek parlamentoya girmiştir. 1950 yılındaki seçimlerde başarılı olamayınca aktif siyasi yaşamını sonlandırarak tekrar tutkuyla bağlı olduğu akademik çalışmalara dönmüştür.
Yeniden başladığı üniversite kariyerinde hızla yükselen Yetkin, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde İslam Sanatları Profesörü olarak hizmet vermiştir. Kurum bünyesinde üst üste iki defa İlahiyat Fakültesi Dekanı seçilen tecrübeli akademisyen, 1959 ile 1963 yılları arasında ise Ankara Üniversitesi Rektörü sıfatıyla üniversiteye yön vermiştir. Kuruculuk kabiliyetini her fırsatta kanıtlayan Yetkin’in yükseköğrenime yaptığı kurumsal katkılar şunlardır:
- Hacettepe Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü’nün kuruluşuna öncülük etmiş ve bölümün kurucu başkanlığını yapmıştır.
- Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi’nin kuruluş aşamasında Güzel Sanatlar Kürsüsü profesörü olarak bölümün yapılandırılmasını üstlenmiştir.
- Genç yaştan itibaren estetik eğitiminin müfredata dahil edilmesine büyük emek vermiştir.
Kariyerinin son dönemini Eğitim Bilimleri Fakültesi’nde geçiren değerli hoca, 1972 yılında yaş haddi nedeniyle emekliye ayrılmıştır. Bu yoğun çalışma temposunun ardından, 18 Nisan 1980 günü Ankara’da geçirdiği ani bir kalp krizi sonrası yetmiş yedi yaşında hayata gözlerini yummuştur. Cenazesi sevenleri tarafından Ankara Cebeci Asri Mezarlığı’na defnedilmiştir.
Sanat ve Edebiyat Yolunda Bir Ömür
Suut Kemal Yetkin’in edebi yolculuğu henüz gençlik yıllarında başlamıştır. Yazın hayatına ilk adımını Suut Saffet takma adını kullanarak kaleme aldığı şiir ve mensur şiirlerle atan yazarın ilk düz yazısı, 1923 yılında dönemin meşhur yayın organı Servet-i Fünûn dergisinde okuyucuyla buluşmuştur. Aynı sene “Sı'r-i Leyâl” adını verdiği şiir kitabını çıkarmış, ardından da “Sanat ve Edebiyat” ismiyle kendi özel dergisini yayımlayarak düşüncelerini daha geniş kitlelere ulaştırmıştır. Estetik, sanat kuramları, felsefe ve resim sanatı alanlarında telif ettiği eserlerle Türk edebiyatında bu konulara özgün ve derinlikli bir bakış açısı kazandırmıştır.
Geliştirdiği bu sanatsal yaklaşımları özellikle deneme türündeki başarılı yapıtlarıyla taçlandıran Yetkin, kısa sürede bu türün Türk edebiyatındaki en önemli ve ustalarından biri hâline gelmiştir. Kendi zihninden süzülen özlü düşünceleri, dönemin entelektüel yayınları olan Görüş, Varlık, Türk Dili ve Hisar dergilerinde yayımlatarak sanatseverlerin düşünce dünyasını beslemeyi sürdürmüştür.