Stanislaw Lem Kimdir?

Hayatı

Stanisław Herman Lem, 12 veya 13 Eylül 1921'de doğdu. Fütüroloji ve edebiyat eleştirisi dahil çeşitli konularda denemeler yazmış Polonyalı felsefi bilimkurgu yazarıdır. II. Dünya Savaşı döneminde bir süre Nazi kamplarında tutuldu. Savaştan sonra, 1946'da Krakow'a yerleşti, tıp eğitimini tamamlayarak doktor oldu. Aynı yıllarda şiir yazmaya ve bilimsel yöntem üzerine kuramsal araştırmalara başladı. 1950'lerde bilimkurgu türüne yöneldi; ilk kitabı Kazanılan Zaman 1955'te yayımlandı. Bilimkurgu yazdığı ilk yıllarda modern bilimle hümanist ahlakı birleştirmeye çalıştı; daha sonra Yıldız Günceleri (1957) gibi kitaplarıyla parodik metinler üretti. 27 Mart 2006'da Kraków'da, 84 yaşında öldü.

Eserleri ve etkisi

Dünya çapında en çok uzun metrajlı filme uyarlanan eseri olan 1961 tarihli Solaris'in yazarı olarak tanınır. Solaris, başyapıtı sayılır; Andrey Tarkovski tarafından 1972'de, Steven Soderbergh tarafından 2002'de filme çekildi. Lem'in metinlerindeki ortak nokta, iletişimin ne olduğunu sorgulayan bir ironi duygusudur. Eserlerinin birçoğunun hikâyesi hiciv ve mizah içerir. 41 dile çevrildi ve 45 milyondan fazla kopya sattığı belirtilir. 1976'da Theodore Sturgeon, Lem'in dünyanın en çok okunan bilimkurgu yazarı olduğunu yazdı. Ursula K. Le Guin ve Philip K. Dick ile birlikte bilimkurgu edebiyatının ciddiye alınmasını sağlayan yazarlar arasında sayılır; felsefeye ve dilbilime esin kaynağı olduğu söylenen metinler üretti. Başlıca kitapları arasında Solaris, Yıldız Güncesi, Yıldızlardan Dönüş, Sahibinin Sesi, Yenilmez, Fiyasko, Kör Talih, Gelecekbilim Kongresi, Dönüşüm Hastanesi, Mükemmel Boşluk ve Hayali Büyüklük vardır. Türkçede eserleri İletişim Yayınları ve Pinhan Yayıncılık tarafından yayımlanmaktadır.

SFWA ile tartışma

1973'te Amerikan Bilimkurgu ve Fantastik Edebiyat Yazarları Birliği (SFWA), Lem'e, teknik olarak bu payeye uygun olmadığı hâlde fahri üyelik verdi. Lem, Amerikan bilimkurgusunu, özellikle Harlan Ellison'ın eserlerini, kötü düşünülmüş, kötü yazılmış ve yeni edebî formlar bulmaktan çok para kazanmaya odaklanmış buluyordu. Eserleri ABD'de yayımlanıp birliğe normal üye olma hakkını kazanınca fahri üyeliği feshedildi. Bazı üyeler bunun Lem'e haddini bildireceğini düşünüyordu ve Lem de eylemi böyle yorumladı; örgüt ise fahri üyeliğin yalnızca normal üyelik ölçütlerini karşılayamayanlara verildiğini açıkladı. Lem normal üyelik çağrısını reddetti. Ursula K. Le Guin'in de aralarında bulunduğu birçok üye bu muameleyi protesto edip bir üye aidatını ödemeyi önerdiğinde de Lem bunu kabul etmedi. Amerikalı yazarlar arasında yalnızca Philip K. Dick'i ayrı tutup övdü. Dick ise, muhtemelen hastalığının etkisiyle, Lem'in Komünist Parti'nin emriyle hareket eden kolektif bir komitenin takma adı olduğunu düşünerek FBI'a mektup yazmıştı.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Stanislaw Lem maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.