Türk tiyatro sahnesinin öncü ismi Şirin Devrim, 3 Mart 1926 tarihinde İstanbul’un huzurlu atmosferiyle bilinen Büyükada semtinde dünyaya geldi. Soylu ve sanatçı bir aileden gelen Devrim, oyuncu ve yönetmen kimliğiyle adını tiyatro dünyasına altın harflerle yazdırırken, 6 Mart 2011’de New York’ta hayata gözlerini yumdu. Ünlü Şakir Paşa Ailesi’nin ferdi olan sanatçı, hem Türkiye’de hem de Amerika Birleşik Devletleri’nde sahnelediği oyunlarla tiyatronun sınırlarını aşan bir başarı elde etti. Çocukluğundan itibaren çok kültürlü bir çevrede büyüyen oyuncu, Türk tiyatrosunda oyun sahneleyen ilk kadın yönetmen unvanını alarak tarihe geçti. Sıra dışı yaşam hikayesiyle dikkat çeken sanatçı, sadece sahnede kalmadı, aynı zamanda ailesinin ve kendisinin anılarını kitaplaştırarak edebiyat dünyasına da değerli eserler bıraktı.
Şakir Paşa Ailesinin Sanatla Yoğrulan Mirası
Şirin Devrim’in soy ağaçı, Türk sanat tarihinin en görkemli hanedanlarından birine uzanmaktadır. Annesi, Mehmed Şakir Paşa’nın kızı olan dünyaca ünlü ressam Fahrelnisa Zeid; babası ise tanınmış yazar İzzet Melih Devrim’dir. Ressam Nejad Melih Devrim adında bir erkek kardeşi bulunan sanatçının, babasının Seniha Dino ile evliliğinden doğan Remide Devrim adında bir üvey kız kardeşi de vardı. Ünlü yazar Cevat Şakir Kabaağaçlı yani Halikarnas Balıkçısı ile ressam Aliye Berger’in yeğeni olan Devrim, seramik sanatçısı Füreya Koral ile de kuzendir. Ebeveynleri 1933 yılında yollarını ayırma kararı alarak boşandı. Fahrelnisa Zeid, 1934 yılında ikinci evliliğini Irak Kralı I. Faysal’ın kardeşi ve dönemin Irak Büyükelçisi Emir Zeid ile gerçekleştirdi. Bu evlilik, Şirin Devrim’in çocukluk yıllarının yönünü tamamen değiştirdi. Genç kızın çocukluğu İstanbul ve Bağdat arasında geçerken, üvey babasının diplomatik görevleri nedeniyle pek çok Avrupa kentini de yakından görme fırsatı buldu.
Sahnelere Adanan Bir Ömür ve İlk Kadın Rejisörlük Dönemi
Eğitim hayatına İstanbul’daki Amerikan Kız Koleji’nde başlayan Şirin Devrim, buradan başarıyla mezun oldu. Tiyatroya duyduğu derin tutku, onu 1948 yılında Amerika Birleşik Devletleri’ne sürükledi. New York’a giden genç sanatçı adayının hedefi büyüktü. Prestijli Yale Üniversitesi’nin Tiyatro Bölümü’nü kazanarak buradaki eğitimini tamamladı. Diplomasını aldıktan sonra, 1955 yılında anavatanı Türkiye’ye dönüş yaptı. Türkiye’ye gelişi, Türk tiyatro tarihinin en önemli dönüm noktalarından birinin habercisiydi. Dönemin Şehir Tiyatroları Genel Sanat Yönetmeni Muhsin Ertuğrul’un nazik daveti üzerine İstanbul Şehir Tiyatrosu’nda görev aldı. Hem sahneye oyuncu olarak çıktı hem de oyunların yönetimini üstlendi. Böylelikle, bu köklü kurumda sahneye oyun koyan, yani rejisörlük yapan ilk kadın sanatçı sıfatını kazandı. Bu başarı, Türkiye’deki kadın sanatçılar için adeta bir çığır açtı. Muhsin Ertuğrul’un kurumdan ayrılmasıyla derin bir üzüntü yaşayan Devrim, 1966 yılında Şehir Tiyatrosu’ndaki görevinden istifa ederek Türkiye’den ayrıldı.
Amerika Yılları, Evlilikleri ve Kaleme Aldığı Eserler
Türkiye’den ayrıldıktan sonra yeniden Amerika Birleşik Devletleri’ne yerleşen Devrim, buradaki sanat hayatını da boş geçirmedi. Amerika’da pek çok farklı tiyatro topluluğu bünyesinde roller üstlenerek oyunculuğunu sürdürdü. Sahne tecrübelerini genç nesillere aktarmak amacıyla Stanford, Carnegie-Mellon ve Wisconsin gibi ülkenin saygın üniversitelerinde eğitmenlik yaparak dersler verdi. Beyaz perdede de boy gösteren sanatçı, 1994 yapımı, yönetmenliğini Mike Nichols’ın üstlendiği ve başrolünde dünyaca ünlü aktör Jack Nicholson’ın yer aldığı ‘Wolf’ (Kurt) adlı sinema filmine konuk oyuncu olarak dahil oldu. Sanatçının hafızalardan silinmeyen tiyatro oyunları arasında Tennessee Williams’ın kaleme aldığı ‘Dövme Gül’ başı çekmekteydi. 1980’lerin son dönemlerinde ise Atacan Arseven ile birlikte ‘Sarah Bernhardt’ın Anıları’ isimli tiyatro oyununda sergilediği performans izleyicilerin beğenisini kazandı.
Sanatçının fırtınalı ve hareketli hayatı, evliliklerine de yansıdı. İlk evliliğini 1949 yılında Amerika’dayken Amerikalı oyuncu Wesley Lau ile yaptı ancak bu evlilik 1955 yılında boşanmayla nihayete erdi. Türkiye’ye döndükten sonra, 1956 yılında mühendis Şehsuvar Menemencioğlu ile ikinci kez nikah masasına oturdu fakat bu birliktelik de aynı yıl içinde sona erdi. Üçüncü evliliğini 1960 yılında ünlü tiyatrocu Mücap Ofluoğlu ile gerçekleştiren Devrim’in bu evliliği yalnızca üç ay sürdü ve 1961’de resmen bitti. Son evliliğini ise 1973 yılında New York kentinde Amerikalı Robert Trainer ile yaptı. Şirin Devrim, bu evlilikte nihai mutluluğu buldu ve eşiyle ölene dek evli kaldı. Robert Trainer ise eşinin vefatından iki yıl sonra, 2013 yılında hayata veda etti.
Yazarlık alanında da yeteneğini sergileyen Şirin Devrim, geniş ailesinin olağanüstü öyküsünü kitaplaştırmaya karar verdi. İlk olarak 1994 yılında ‘A Turkish Tapestry’ adıyla İngilizce olarak yayımlanan bu eser, büyük ilgi gördü. Aile tarihini anlatan bu kitap, daha sonra 1998 yılında ‘Şakir Paşa Ailesi - Harika Çılgınlar’ adıyla Türk okurlarla buluştu. Yazarın bu çalışması, 2000 yılında da ‘Şakir Paşa Ailesi’ ismiyle raflardaki yerini aldı. Kendisinin en kişisel yapıtı ise 2003 yılında yayımlanan ‘Şirin’ adlı otobiyografik kitabı oldu. Devrim bu eserinde; İstanbul’dan Berlin’e, Bağdat’tan New York’a kadar uzanan seyahatlerini, tanık olduğu tarihi olayları, yaşadığı büyük aşkları ve tiyatroyla geçen uzun yıllarını samimi bir dille okuyucuya aktardı.
Son Yolculuk ve Büyükada’daki Ebedi İstirahatgahı
Uzun ve başarılarla dolu bir yaşam süren Şirin Devrim, 6 Mart 2011 tarihinde, yaşamının son dönemini geçirdiği Amerika Birleşik Devletleri’nin New York şehrinde 85 yaşında vefat etti. Değerli sanatçının cenazesi, 13 Mart Cumartesi günü Dolmabahçe’de bulunan Bezmialem Valide Sultan Camii’nde düzenlenen veda töreninin ardından memleketine getirildi. Devrim’in naaşı, aile fertlerinin de bulunduğu İstanbul Büyükada’daki aile kabristanında ebedi istirahatgahına tevdi edildi. Geride tiyatro tarihine kazınan sayısız ilk, unutulmaz roller ve Türk kültür hayatına yön veren kıymetli anı kitapları bıraktı.