Türkiye'de 1968 kuşağının simge isimlerinden olan ve müadeleci kimliğiyle tanınan Şirin Cemgil, 11 Mayıs 1945 tarihinde Denizli'nin Buldan ilçesinde hayata gözlerini açtı. Dokumacılıkla geçinen üç çocuklu bir ailenin en küçük ferdi olarak dünyaya gelen Cemgil, ilk ve orta öğrenimini doğduğu ilçede tamamladı. Eğitim hayatına yatılı olarak İzmir Kız Lisesi'nde devam eden genç kadının okul hayatı oldukça başarılı geçti. 1963 senesinde Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi kapısından adım atan Cemgil, burada üniversite yıllarında sol ve sosyalist düşüncelerle tanıştı. Burada sosyalist fikirlerle tanışması hayatını değiştirdi. Fikir dünyasındaki bu değişim, onu dönemin en hareketli gençlik örgütlenmelerinden biri olan Fikir Kulüpleri Federasyonu'nun 16 kurucu üyesinden biri olmaya taşıdı. Aynı dönemde Türkiye İşçi Partisi bünyesine katılarak aktif siyasette rol almaya başlayan genç hukuk öğrencisi, sadece siyasetle yetinmedi. Kültürel ve sanatsal faaliyetlere de ilgi duyan Şirin Cemgil, üniversite yıllarında tiyatro ve müzikle ilgilenerek Leydi Börd Vokal Grubu'nda bateri çaldı.
Müadele, Evlilik ve Nurhak Acısı
Ankara'daki üniversite yıllarında, Ortadoğu Teknik Üniversitesi Mimarlık Bölümü öğrencisi ve dönemin efsanevi ismi Sinan Cemgil ile tanıştı. Fikirsel birliktelikleri kısa sürede evliliğe dönüştü ve çift henüz öğrenciyken hayatlarını birleştirme kararı aldı. Bu evlilikten, 28 Ocak 1970 tarihinde, katledilen devrimci genç Taylan Özgür'ün anısını yaşatmak amacıyla Taylan adını verdikleri bir erkek çocukları dünyaya geldi. Şirin Cemgil, eşinin kurucusu olduğu Türkiye Halk Kurtuluş Ordusu (THKO) hareketinden bağımsız olarak, Dr. Hikmet Kıvılcımlı çizgisinde siyasi müadelesini sürdürdü. Ancak Türkiye'nin çalkantılı döneminde büyük bir trajedi kapılarını çaldı ve eşi Sinan Cemgil, gerilla hazırlıkları kapsamında gittiği Kahramanmaraş Nurhak Dağları'nda 31 Mayıs 1971'de vurularak öldürüldü. Eşinin acı kaybının ardından gözaltına alınan Şirin Cemgil, bu zorlu sürecin ardından bir süre tutuklu kaldı. Bu süreç onu çok yıprattı.
İşçi Sınıfı Örgütlenmesi ve Avukatlık Yılları
Yaşadığı büyük acılara ve baskılara rağmen siyasi arenadan çekilmeyen Şirin Cemgil, 1970'li yılların başlarında yeniden aktif müadeleye girişti. İlk önce Vatan Partisi, ardından Sosyalist Vatan Partisi üyesi olarak sol siyasette oldukça etkin bir biçimde sorumluluk üstlendi. Cemgil'in siyasi yaşamı boyunca çeşitli örgüt ve partilerde önemli sorumluluklar üstlendiği bilinmektedir. Bu örgütlerin başında şunlar yer almaktadır:
- Fikir Kulüpleri Federasyonu (Kurucu Üye)
- Türkiye İşçi Partisi (Üye)
- Vatan Partisi ve Sosyalist Vatan Partisi (Üye)
Özellikle İstanbul'un Zeytinburnu ve Bakırköy ilçelerinde kadınların ve işçilerin örgütlenmesi çalışmalarına öncülük ederek emekçi kesimlerin sesi oldu. Çalşmalarıyla işçi kadınların takdirini kazandı. Hukuk Fakültesi'ndeki eğitimini tamamladıktan sonra cübbesini giyen Cemgil, serbest avukatlık yapmaya başladı. Avukatlık mesleğini icra ederken de toplumsal duyarlılığını koruyarak, siyasi davalarda yargılanan ilerici ve demokrat kişilerin savunmanlığını üstlendi. Mahkemelerde hak arayanların sesi oldu. 1978 yılında Mehmet Özler ile ikinci evliliğini gerçekleştiren başarılı hukukçu, ülkenin karanık bir döneme girmesiyle yeni bir darbe aldı.
12 Eylül Darbesi, Sürgün ve Almanya Yılları
Türkiye'de demokrasinin askıya alındığı 12 Eylül 1980 askeri darbesinin ardından tutuklanan Cemgil, cezaevinde iki yıl boyunca hapis yattı. Cezaevi koşulları oldukça ağırdı. Demokrasinin sekteye uğradığı darbe sonrası cezaevinde iki yıl hapis yatan siyasetçi, Mehmet Özler ile olan evliliğini sonlandırarak tahliye edilmesinin ardından baskı ortamı sebebiyle politik sürgün olarak yurt dışına gitmek mecburiyetinde kaldı. Sürgüne gidişiyle birlikte uzun yıllar bağını koruduğu Hikmet Kıvılcımlı hareketi ile olan ilişkisini tamamen sonlandırdı. Almanya'nın Duisburg kentine yerleşen Şirin Cemgil, ömrünün tam 27 yılını bu yabancı şehirde vatan hasretiyle geçirdi. Gurbet yılları kolay geçmedi. Türkiye'ye ancak 2000 yılında, uzun bir aradan sonra ilk kez ayak basabilen müadele insanı, bu dönemde anılarını yazmaya odaklandı. 17 Nisan 2009 tarihinde bağırsak düğümlenmesine bağlı zehirlenme teşhisiyle Duisburg'da hayatını kaybeden Cemgil'in cenazesi Türkiye'ye getirildi. Naaşı İstanbul Karacaahmet Mezarlığı'na defnedilen yazarın kaleme aldığı değerli anıları ve siyasi makaleleri, vefatından sonra oğlu Taylan Cemgil tarafından derlenerek okurlarla buluşturuldu.