Geleneksel Türk gölge tiyatrosunun en önemli temsilcilerinden biri olan Recep Şinasi Çelikkol, 1947 yılında Bursa'da dünyaya gelmiş ve ömrünü Karagöz sanatını yaşatmaya adamış bir kültür insanıdır. Bursa'da unutulmaya yüz tutan bu köklü mirası 1988 yılından itibaren düzenlediği çeşitli etkinliklerle yeniden ayağa kaldıran usta, 1994 yılında Ahi geleneklerine bağlı kalarak peştemal kuşanmış ve resmen "hayalî" unvanını almıştır. Kentteki kültürel uyanışı uluslararası boyuta taşımak amacıyla festivaller organize eden, atıl binaları sanat merkezine dönüştüren ve genç çıraklar yetiştiren Çelikkol, bu özverili çalışmaları sayesinde 2024 yılında devlet tarafından "Yaşayan İnsan Hazinesi" ilan edilmiştir.
Ticaretten Geleneksel Sanata Uzanan Yolculuk
Recep Şinasi Çelikkol'un çocukluğu ve gençlik yılları, onun ileride üstleneceği kültürel misyonun temellerini hazırlamıştır. Bursa'da doğan Çelikkol, ilk öğrenimini Hocailyas İlk Mektebi'nde tamamladıktan sonra Bursa Ticaret Lisesi'ni bitirmiştir. Yükseköğrenimini ise İstanbul'a giderek İstanbul İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi'nde tamamlamıştır. Mezuniyetinin ardından babasıyla birlikte turistik eşya ticareti yapmaya başlayan Çelikkol, babasının yönlendirmesiyle Bursa ve çevresine ait yerel etnografya eserlerini toplamaya başlamıştır. 1960'lı yğllarda dükkanına gelen yabancı turistlerin Karagöz tasvirlerine duyduğu ilgi, genç Çelikkol'un da bu alana yönelmesine vesile olmuştur. Geleneksel tiyatroya adım atmadan önce sporla da yakından ilgilenmiş, 1978 ile 1993 yılları arasında Bursa'nın Soğukpınar, Yunuseli ve Yeni Mahalle kulüplerinde futbol antrenörlığü yapmıştır.
Onun Karagöz dünyasındaki asıl dönüm noktası, 1983 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından düzenlenen Geleneksel Türk Tiyatrosu Festivali olmuştur. Bu etkinlik sırasında ünlü usta Hayalî Küçük Ali'nin torunu Hayali Torun Çelebi ile tanışma fırsatı bulmuştur. Festival vesilesiyle dükkanını ziyaret eden Metin Özlen, Orhan Kurt ve Taceddin Diker gibi efsanevi isimlerle yolları kesişmiştir. Bu ustalardan gölge oyununun inceliklerini öğrenen Çelikkol, Karagöz sanatına dair teorik ve pratik bilgisini pekiştirmiştir. Edindiği birikimi sahneye taşıyan sanatçı, ilk kez 1987 yılında Kent Otel bünyesinde ve daha sonra tarihi Kapalıçarşı'da perdesini kurarak seyirciyle buluşmuştur. Ertesi yıl, Ahmet Vefik Paşa Devlet Tiyatrosu girişinde ilk kişisel Karagöz sergisini açarak bu alandaki görsel zenginliği geniş kitlelerle paylaşmıştır.
Festivaller ve Uluslararası Köprüler
Karagöz sanatının sadece Bursa sınırlarında kalmasını istemeyen Şinasi Çelikkol, ulusal ve uluslararası platformlarda birçok öncü girişime imza atmıştır. 1989 yılındaki Büyük Bulgaristan Göçü sırasında kente gelen soydaşların kültürel değerlerini korumak amacıyla geleneksel kıyafetleri derlemeye başlamış ve zengin bir koleksiyon oluşturmuştur. Kültürel korumacılığı festivallerle taçlandırmak isteyen usta sanatçı, 1993 yılında Bursa Ulusal Karagöz Festivali'nin hayata geçirilmesinde başrolü oynamıştır. Bu festivalin komite başkanlığını 2005 yılına dek tam 11 kez üstlenerek organizasyonun kurumsallaşmasını sağlamıştır. Ayrıca festival kapsamında Bursa dışından gelen meslektaşlarına eşi, oğlu ve kardeşleriyle beraber "yardaklık" yani sahne asistanlığı yapmıştır.
Sanatını yurt dışına taşıyarak Türk kültürünü tanıtan Çelikkol, 1993 yılında ustası Metin Özlen ile Beyaz Rusya'ya giderek orada gölge oyunu gösterileri sergilemiş ve özgün tasvirlerden oluşan bir sergi açmıştır. Kendisi için en anlamlı günlerden biri olan 1994 yılındaki 2. Bursa Ulusal Karagöz Festivali'nde, büyük usta Hadi Poyrazoğlu'nun elinden Ahi töresi uyarınca peştemal kuşanmış ve "hayalî" payesini elde etmiştir. Bir yıl sonra, 1995'te diğer ustaları Orhan Kurt ve Metin Özlen ile birlikte Yunanistan'a seyahat etmiştir. Marusi şehrinde gezdiği Karagöz Müzesi, onun Bursa'da benzer bir kültür merkezi kurma fikrini olgunlaştırmıştır.
Karagöz Evi ve Kültürel Mirasın Geleceğe Aktarılması
Yunanistan seyahatinden aldığı ilhamla harekete geçen Çelikkol, 1995 yılının sonlarında önemli bir adım atmıştır. Bursa'daki Karagöz Anıtı'nın tam karşısında bulunan atıl durumdaki eski trafo binasını, gölge oyununun yaşatılacağı canlı bir kültür yuvasına dönüştürerek büyük bir başarıya imza atmıştır. Bu gayretler meyvesini vermiş ve bina 1997 yılında Karagöz Evi adıyla kapılarını açmıştır. Çelikkol, bu özel merkezde dokuz yıl boyunca kendi koleksiyonunda yer alan Keles yöresi ile Yörük halklarına ait geleneksel dokumaları, el sanatlarını ve otantik kıyafetleri sergileyerek Bursa'nın halk kültürüne ışık tutmuştur. Ayrıca açtığı bu kültür evinde düzenli olarak perde kuran sanatçı, seyircilerini geleneksel kahramanlarla buluşturmaya devam etmiştir. Aynı yıl, Milletlerarası Kukla Birliği'nin (UNIMA) Bursa şubesini kurarak uluslararası bağları kuvvetlendirmiş ve Bursa Kukla ve Gölge Oyunları Festivali'nin kuruculuğunu üstlenmiştir.
Geleneksel sanatların yaşaması için kuşaktan kuşağa aktarılması gerektiğine inanan Çelikkol, hayatı boyunca eğitici roller de üstlenmiştir. Bursa'da düzenlenen çıraklık seminerlerinde dersler vermiş, 2010 yılındaki Bir Usta Bin Usta projesinde 32 yeni yeteneğe gölge oyununun sırlarını öğreterek geleceğin hayalîlerini yetiştirmiştir. Sanatçının bu yarım asırlık özverisi, yurt içinde ve yurt dışında pek çok ödülle taçlandırılmıştır. Kendisine takdim edilen bazı ödüller şunlardır:
- 1993 yılında Türkiye Folklor Araştırma Derneği Ödülü
- 1997 yılında Uluslararası Gölge Oyunu Birliği Ödülü
- 1998 yılında İstanbul Çocuk Vakfı Ödülü
- 2001 yılında Uluslararası Kukla Festivali Onur Ödülü
Tüm bu başarıların zirve noktası ise 2024 yılında gerçekleşmiştir. Recep Şinasi Çelikkol, geleneksel Türk gölge oyununa yaptığı katkılardan ötür Yaşayan İnsan Hazinesi unvanına layık bulunmuştur. Ankara'da düzenlenen törende, perdenin arkasından geleneksel perde gazelini seslendirerek tüm salonu büyülemiş ve Bursa'nın gururu olmuştur.