Şerif Hüseyin (Hüseyin bin Ali), 1852 yılında İstanbul'da dünyaya gelen ve Osmanlı İmparatorluğu'na karşı başlattığı Arap İsyanı ile Ortadoğu'nun modern tarihini derinden etkileyen önemli bir devlet adamıdır. Mekke'nin köklü koruyucu ailelerinden birine mensup olan bu tarihi figür, İngilizlerle yaptığı gizli pazarlıklar doğrultusunda bağımsızlık mücadelesi yürütmüştür. Süreç içerisinde kendisini Hicaz kralı ve halife ilan etmiş olsa da hayatının son yıllarını sürgünlerde geçirmiş ve 1931'de Amman'da vefat etmiştir.
Osmanlı Sarayından Hicaz Emiri Görevine
İstanbul'da Ali Paşa bin Muhammed ile Bezm-i Cihan çiftinin oğlu olarak doğan Hüseyin bin Ali, küçük yaşlardan itibaren Mekke'nin muhafızlığını üstlenen nüfuzlu bir sülalenin üyesiydi. Çocukluğunun bir bölümünü Arabistan'da geçirdikten sonra dedesinin son emirlik yıllarında Mekke'de kalmış, ardından yeniden payitahta dönmüştür. Babasının vefatıyla birlikte amcası Emir Abdullah'ın yanına, Mekke'ye giderek tüm eğitimini burada tamamlamıştır. Zamanla bölgedeki etkinliği artan Şerif Hüseyin, padişah II. Abdülhamid tarafından potansiyel bir tehdit olarak görülmüş ve 1893 yılında ailesiyle birlikte İstanbul'a çağrılarak Boğaz kıyısında bir köşkte gözetim altında tutulmuştur.
1908 yılına gelindiğinde amcası Abdullah Paşa Mekke Emiri tayin edilmiş, fakat henüz yola çıkamadan payitahtta yaşamını yitirmiştir. Bu gelişme üzerine, o dönem vezir rütbesiyle Şûra-yı Devlet üyesi olan Şerif Hüseyin, Kasım 1908'de Mekke Emiri olarak görevlendirilmiştir. II. Meşrutiyet'in ilan edilmesinin ardından II. Abdülhamid tarafından resmen Hicaz'a gönderilmiştir. Göreve gelişinin hemen ertesinde, 1909 yılında faaliyete geçen Hicaz demiryolu nedeniyle taşımacılık gelirlerini kaybeden bedevilerin baş kaldırısını bastırmak amacıyla kardeşi Nasır ile oğlu Abdullah'ı görevlendirmiştir. Bu sayede hacıların güvenli bir şekilde Şam'a ulaşmasını sağlamış, hem merkezî hükümet hem de yöre kabileleri nezdindeki saygınlığını artırmıştır.
Büyük Arap Krallığı Hayali ve İngiliz İttifakı
Şerif Hüseyin, 1908-1916 yılları arasında yürüttüğü Mekke Şerifliği görevi sırasında İngiltere ile yakınlaşma politikası izlemiştir. Oğlu I. Abdullah kanallarıyla sağlanan bu temaslar, İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin Türkçülük siyasetine tepki gösteren Arap kabilelerini Osmanlı yönetimine karşı kışkırtmak için zemin hazırlamıştır. 10 Temmuz 1915'te Osmanlı yönetimine ve hilafete olan sadakatini açıklayan resmi beyanatlarda bulunurken, gizliden gizliye İngilizlerle meşhur McMahon - Şerif Hüseyin Mektupları olarak bilinen görüşmeleri yürütmüştür. Bu süreçte Osmanlı'nın Arap kökenli askeri birliklerin sayısını artırma çabalarını engellemeye çalışmış, cihad ilanına ignorance verip destek vermemiş ve demiryolunun Mekke'ye uzanmasını engellemek için faaliyette bulunmuştur.
Osmanlı hükümetinin kendisini görevden alacağı endişesini taşıyan Şerif Hüseyin, İngilizlere isyan karşılığında bağımsız krallığının tanınması şartını koşmuştur. Şam Protokolü adı verilen bu mutabakatla kurulmasğ hedeflenen Arap devletinin sınırları çizilmiştir. Sınırlar kuzeyde Mersin ve Adana hattından başlayarak Birecik, Urfa, Mardin, Midyat ve İran sınırına, doğuda Basra Körfezi'ne, güneyde Aden hariç Hint Okyanusu'na ve batıda Kızıldeniz'e kadar uzanmaktaydı. İngilizler ilk etapta bu isyanı çok önemsemeseler de Çanakkale Savaşları'nda yaşadıkları hayal kırıklığının ardından Hicaz cephesindeki bu iş birliğine büyük önem vermişlerdir.
İsyanın Başlaması ve Cephe Savaşları
Suriye'de görevli Cemal Paşa'nın devlete ihanetle suçladığı bazı Arap milliyetçilerini İstanbul ve Beyrut'ta idam ettirmesini fırsat bilen Şerif Hüseyin, Haziran 1916'da Mekke'deki Ecyad Kalesi'ne saldırarak başkaldırıyı resmen başlattı. Kendisini destekleyenleri artırmak ve eylemini meşru kılmak için İttihat ve Terakki yönetimini dinsizlikle itham etti. 10 Haziran 1916'da bağımsızlık ilanının ardından Kasım 1916'da kendi hükümdarlığı altında Hicaz Krallığı'nı ilan etti. 16 Haziran 1916'da Cidde, 17 Eylül 1916'da ise Taif isyancıların eline geçti. İngiliz istihbarat subayı Arabistanlı Lawrence ile koordineli hareket eden Arap kuvvetleri, Hicaz demiryolu hattına ve Osmanlı karakollarına yıpratıcı saldırılar düzenledi. Osmanlı ordusu bir yandan İngilizlerle mücadele ederken diğer yandan Şerif Hüseyin'in oğullarının yönettiği kuvvetlerle savaşmak durumunda kaldı.
Hayal Kırıklığı, Sürgün ve Yalnız Ölüm
I. Dünya Savaşı'nın 1918'de nihayete ermesiyle hayalindeki devleti kuracağını uman Şerif Hüseyin, 1919 Paris Barış Konferansı'nda hayal kırıklığına uğradı. İngilizler sadece Hicaz bölgesinin krallığını ona bırakırken, toprakları bölerek büyük Arap krallığı projesini tasfiye ettiler. Bu kapsamda büyük oğlu I. Abdullah Ürdün tahtına, diğer oğlu I. Faysal ise Irak kralı olarak tayin edildi. Savaş sonrası dönemde Versailles Antlaşması'nı imzalamayı reddetmesi üzerine İtilaf Devletleri ile araları açıldı. 6 Mart 1924'te halifeliğin Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından lağv edilmesinin ardından kutsal toprakları elinde tuttuğunu belirterek kendisini yeni halife ilan etti. Ancak İngiltere desteğiyle hareket eden Necid Emiri Abdülaziz İbni Suud'un 5 Ekim 1924'te başlattığı askeri harekatla krallığına son verildi.
Tahtından indirilen Şerif Hüseyin, İngilizler tarafından Kıbrıs'a sürgün edildi. Burada geçirdiğı yılların ardından, 1930 yılında Ürdün kralı olan oğlu I. Abdullah'ın daveti üzerine Amman'a yerleşti. 4 Haziran 1931'de Amman'da 79 yaşında vefat etti ve naaşı Kudüs'e defnedildi.
Şerif Hüseyin'in Abdiyya bint Abdullah ile gerçekleştirdiği evlilikten birçok çocuğu olmuştur. Bu evlilikten doğan çocuklar şunlardır:
- I. Abdullah (d. 1882)
- I. Faysal (d. 1883)
- Ali bin Hüseyin
- Prens Hasan
- Prenses Fatma
- Prenses Saliha
- Prenses Sarra
- Prens Zeyd
- Hasan bin Hussein
- Hussein ibn Nasser
- Sherif Fawaz Sharaf
Günümüzde Ürdün tahtında oturan Kral II. Abdullah, Şerif Hüseyin'in oğlu I. Abdullah'ın torunudur.