Sergei Eisenstein Kimdir?

Sergey Mihayloviç Ayzenştayn, İngilizce yazımıyla Sergei Mikhailovich Eisenstein, 23 Ocak 1898'de Riga'da doğan ve 1 Şubat 1948'de Moskova'da ölen Sovyet sinema yönetmeni ve teorisyenidir.

Başlangıç ve ilerleme

1910'lu yıllarda çok genç yaşta çeşitli hareketlere katıldı. 1920'lerin başında avangart tiyatro ve sanat dünyasıyla temas kurdu ve Moskova'daki Proletkult Tiyatrosu'na girdi. Kısa sürede büyük gelişme gösterdi; sanat yönetmenliği ve yönetmenlik yapmaya başladı. Mekân ve kurgu konusunda kendini kısıtlamamak için tiyatroyu bırakıp sinemaya yöneldi. İlk filmi Grev (1924), yeni bir temsil alanı, anlatı dünyası ve kahraman tipi yarattı. Mekân gerçek bir metalurji fabrikasıdır; kahramanlar kitleler ve insan toplulukları olup bireyler arka planda kalır. Ona göre iyi kurgulanmış bir montaj sahneleri birbirine bağlamakla kalmaz, izleyicinin hislerini istenilen yöne çekmek ve seyirci kitlesini heyecanlandırmak için de iyi bir yoldur.

İkinci filmi sessiz film Potemkin Zırhlısı (1925), tüm zamanların en etkileyici filmlerinden biri olarak sinema tarihine geçti. Film, 1917 Ekim Devrimi'ni anlatması için devlet tarafından sipariş edilmişti; ancak Ayzenştayn onu yepyeni montaj teknikleri, estetik anlatımı ve etki yöntemleriyle basit bir propaganda filminin çok ötesinde bir klasik hâline getirdi. Ekim (1927) ve Staroye i novoye (1929) filmlerini de yönetti.

Avrupa, Hollywood ve Meksika

1929'da Sovyet makamlarından izin alarak Avrupa'ya geçti. Bir süre dolaştıktan sonra 1930'da Amerikan Paramount şirketinin teklifini kabul edip Hollywood'a gitti. Theodore Dreiser'in An American Tragedy romanını sinemaya uyarlamak için çalıştı, ancak stüdyonun çalışma koşulları uymayınca sözleşmeyi iptal etti. 1932'de Upton Sinclair'in yardımıyla dört bölümlük Que Viva Mexico! filmini çekmek üzere Meksika'ya geçti, ancak filmi hiçbir zaman tamamlayamadı. Yapımcıyla tartıştıktan sonra 1933'te Sovyetler Birliği'ne döndü.

Sovyetler Birliği'ne dönüş

Meksika'da yaşadığı skandalın ardından partiden ayrıldığı söylentileri dolaştı ve şekilci olduğu söylenerek eleştirildi. Ayzenştayn tüm suçlamaları kabul etti. Dönüşünden sonraki ilk filmi Aleksandr Nevskiy'yi 1938'de Mosfilm Stüdyoları'nda çekti; film Sovyetler'de büyük ilgi görürken diğer ülkelerde düş kırıklığı yarattı. Korkunç İvan'ın birinci bölümünü 1944'te, ikinci bölümünü 1946'da çevirdi. İvan'ı eleştirel bir dille anlatan ikinci bölüm Stalin tarafından yasaklandı ve Stalin ölünceye kadar yayımlanmadı; üçüncü bölüm çekilemedi. Son filmlerinde yurtseverlik ve kahramanlık temalarını işledi. Fergana Canal (1939) ve Bezhin lug (1937) de filmografisinde yer alır. 50. yaş gününden birkaç gün sonra hayatını kaybetti.

Kaynakça: Bu biyografi, Vikipedi'deki Sergei Eisenstein maddesinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Metin CC BY-SA 4.0 lisansı altındadır.