Türk tiyatro tarihinin kıymetli simalarından Sema Çeyrekbaşı, 1951 senesinde İzmir'de dünyaya gözlerini açmış, yarım asra yaklaşan kariyerinde hem sahnede hem de beyaz perdede derin izler bırakmış seçkin bir sanatçıdır. İstanbul Devlet Tiyatrosu bünyesinde oyuncu ve sanat yönetmeni sıfatıyla görev alan Çeyrekbaşı, Türkiye'de kadın hakları mücadelesinin sembol isimlerinden Latife Bekir Çeyrekbaşı'nın torunudur. Diplomat bir babanın evladı olan sanatçı, yurt içinde ve dışında aldığı nitelikli eğitimlerin ardından ömrünü Türk tiyatrosunun gelişimine vakfetmiştir. Afife Tiyatro Ödülleri ve Sadri Alışık Ödülleri gibi prestijli mecralardan kazandığı başarılarla adını altın harflerle yazdıran duayen isim, 5 Ağustos 2024 tarihinde İstanbul'da tedavi gördüğü hastanede 73 yaşında vefat etmiştir.
Köklerden Sahneye: Eğitim Hayatı ve Aile Mirası
Sema Çeyrekbaşı, köklü bir aile geleneğinin ve entelektüel bir birikimin temsilcisi olarak 1951 yılında Ege'nin incisi İzmir'de doğmuştur. Babası Fikret Çeyrekbaşı diplomatlık mesleğini icra ederken, annesi Sevim Şınık ise onun hayatındaki en büyük destekçilerden biri olmuştur. Onun soyadı ve aile geçmişi, Türkiye'nin modernleşme sürecinde ve kadın hareketinde öncü rol üstlenen Latife Bekir Çeyrekbaşı'na kadar uzanmaktadır. Böylesi aydın bir aile ikliminde büyüyen genç Sema, küçük yaşlardan itibaren sanata ve tiyatroya karşı büyük bir ilgi beslemiştir. Kendi yolunu çizmek adına adımlarını kararlılıkla atan sanatçı, konservatuvar sınavlarını kazanarak Ankara'nın yolunu tutmuştur. 1970 senesinde Ankara Devlet Konservatuvarı Tiyatro Bölümü'nden başarıyla mezun olarak profesyonel dünyaya ilk adımını atmıştır. Aldığı bu eğitimi daha ileri taşımak isteyen genç yetenek, rotasını Avrupa'ya çevirmiştir. 1974 yılında Amsterdam Kraliyet Akademisi'ni tamamlayarak evrensel tiyatro metotlarını ve oyunculuk tekniklerini yerinde deneyimleme şansı elde etmiştir. Bu uluslararası eğitim süreci, onun oyunculuk perspektifini genişletmiş ve ona sahnede entelektüel bir derinlik kazandırmıştır.
İstanbul Devlet Tiyatrosu Yılları ve Sanat Yönetmenliği
Türkiye'ye dönüşünün ardından İstanbul Devlet Tiyatrosu kadrosuna katılan sanatçı, burada sergilenen onlarca farklı yapımda üstün performanslar ortaya koymuştur. Sahne tozunu yuttuğu andan itibaren karakterlere üflediği can ile tiyatroseverlerin hafızalarında yer etmeyi başarmıştır. Sadece sahnede olmakla yetinmeyen Çeyrekbaşı, tiyatronun mutfağında ve yönetim kademelerinde de aktif roller üstlenmekten geri durmamıştır. Nitekim, 1993-1994 sezonunda İstanbul Devlet Tiyatrosu bünyesinde Sanat Yönetmeni olarak görevlendirilmiştir. Bu yönetsel süreç, onun vizyoner kimliğini ve tiyatro sanatına olan kurumsal bağlılığını göstermesi açısından mühimdir. Müdürlük görevini yürüttüğü bu kısa fakat yoğun dönemde, kuruma ve şehre yeni sahneler kazandırmak için büyük çaba sarf etmiştir. Sanatçının üstün gayretleriyle, geçmişte bir depo olarak kullanılan atıl mekân, Birim Tiyatro/Aziz Nesin Sahnesi adıyla sanat dünyasına kazandırılmıştır. Bununla da yetinmeyen Çeyrekbaşı, İstanbul'un en önemli kültür duraklarından biri olan tarihi Taksim Sahnesi'nin kapsamlı onarım çalışmalarını yönetmiştir. Böylece hem genç sanatçılara yeni alanlar açmış hem de seyircilerin daha konforlu ortamlarda tiyatroyla buluşmasını mümkün kılmıştır.
Ödüllerle Taçlanan Tiyatro Kariyeri ve Beyaz Perde Yolculuğu
Tiyatro sahnelerindeki eşsiz yeteneğini kitlelere ulaştırmak isteyen Çeyrekbaşı, 1984 yılından itibaren sinema ve dizi projelerinde de boy göstermeye başlamıştır. Beyaz perdedeki ilk yıllarından itibaren nitelikli yapımlarda rol almayı tercih eden usta oyuncu, Türk sinemasının klasikleri arasında sayılan eserlerde oynamıştır. Çeyrekbaşı'nın rol aldığı önemli sinema filmlerinden bazıları şunlardır:
- Kuyucaklı Yusuf (Sabahattin Ali'nin ölümsüz eserinden uyarlanan yapım)
- Kadının Adı Yok (Duygu Asena'nın ses getiren romanından sinemaya aktarılan film)
- Sinyora Enrica ile İtalyan Olmak (Uluslararası nitelik taşıyan sinema çalışması)
Tüm bu sinema serüveninin yanı sıra, onun asıl yuvası her daim tiyatro sahnesi olarak kalmıştır. Sahne üzerindeki etkileyici gücü, zaman içerisinde prestijli ödüllerle tescillenmiştir. 2007 yılında sahnelenen "Inishmaan'ın Sakatı" oyunundaki üstün performansı, ona 11. Afife Tiyatro Ödülleri kapsamında "Yardımcı Rolde Yılın En Başarılı Kadın Oyuncusu" ödülünü getirmiştir. Sanatçı, kazandığı bu ödülle yetinmeyip sahnelerdeki üretkenliğini aynı titizlikle sürdürmüştür. Aradan geçen birkaç yılın ardından, bu kez "Temiz Ev" oyunundaki rolüyle tiyatro dünyasını adeta büyülemiştir. Bu muazzam performans, 2011 yılında hem 15. Afife Tiyatro Ödülleri'nde "Yılın En Başarılı Yardımcı Kadın Oyuncusu" ödülüne hem de 16. Sadri Alışık Ödülleri'nde "Komedi ya da Müzikal Dalında Yardımcı Rolde Yılın En İyi Kadın Oyuncusu" ödülüne değer görülmesini sağlamıştır. Kazandığı bu başarılar, onun Türk tiyatrosundaki sarsılmaz yerini bir kez daha kanıtlamıştır.
Aramızdan Ayrılışı ve Sanat Dünyasındaki Mirası
Sema Çeyrekbaşı, ömrünün son dönemine kadar sanatla iç içe bir yaşam sürmüş, tiyatro camiasının sevgi ve saygısını kazanmış bir figürdür. Ne yazık ki, ani gelişen bir sağlık sorunu sebebiyle sevenlerini derin bir yasa boğmuştur. Beynine pıhtı atması neticesinde rahatsızlanan usta oyuncu, İstanbul'da tedavi gördüğü hastanede tüm müdahalelere rağmen kurtarılamamıştır. Tarihler 5 Ağustos 2024'ü gösterdiğinde, 73 yaşında hayata gözlerini yuman sanatçı, arkasında doldurulması güç büyük bir boşluk bırakmıştır. Onun vefatı, Türk sanat camiası için çok büyük bir kayıp olarak nitelendirilmiştir. Vefatının ardından, 8 Ağustos 2024 tarihinde ailesi, dostları ve sevenlerinin katılımıyla geniş çaplı bir cenaze töreni düzenlenmiştir. Kılınan cenaze namazının ardından usta oyuncunun naaşı, huzurlu atmosferiyle bilinen Çanakkale'nin Ayvacık ilçesine bağlı Adatepe köyünde toprağa verilmiştir. Buradaki ebedi istirahatgahına uğurlanan Çeyrekbaşı, geride bıraktığı unutulmaz roller, yetiştirdiği öğrenciler ve Türk tiyatrosuna kazandırdığı sahnelerle yaşamaya devam edecektir.