İstanbul'da 1867 yılında dünyaya gelen Şekerci Cemil Bey, Klasik Türk müziği alanında iz bırakan değerli bir besteci ve udi olarak tanınmaktadır. Çocuk yaşlardayken Kur'an hafızı olan Cemil Bey, manevi dünyasını müzikal birikimle harmanlamıştır. Sanatçı, ut çalmayı Mabeynci Basri Bey'den aldığı derslerle öğrenerek enstrüman icrasında kendini geliştirirken, Kadıköylü Enderuni Ali Bey'den edindiği din dışı müzik parçalarıyla da sanat ufkunu genişletmiştir. Hem bestekârlık hem de udi kimliğiyle Klasik Türk müziğinin unutulmaz simalarından biri haline gelmiştir. Hayatını 14 Kasım 1928 tarihinde kaybeden sanatçı, geride çok geniş bir müzikal miras bırakmıştır. İstanbul doğumlu sanatçı, genç yaşta parlamıştır.
Şehzadebaşı'ndan Kadıköy'e Uzanan Şekercilik Serüveni
Müzikle olan bağını hiçbir zaman koparmayan Şekerci Cemil Bey, geçimini sağlamak amacıyla ticaret hayatına da atılmıştır. İlk olarak Şehzadebaşı semtinde açtığı şekerci dükkânıyla ticaret hayatına atılan usta müzisyen, udi ve şekerci kimliklerini birleştirerek dükkânını daha sonra halkın yoğun ilgi gösterdiği Kadıköy semtine taşımıştır. Kadıköy'deki yılları, onun sanatsal üretiminin arttığı ve halkla iç içe olduğu verimli bir dönemi temsil etmektedir. Sanatçı, saray çevresiyle de yakın ilişkiler kurmuştur. Sultan Abdülmecid'in kızlarından Mediha Sultan'ın dairesinde imamlık görevini yerine getirerek dini kimliğini korumuştur. Bu görev, sarayda tanınmasını sağlamıştır. Nitekim 1896 yılında, dönemin en önemli kurumu olan Mızıka-yı Hümâyun kadrosuna katılmıştır. Bu kurum bünyesinde udi ve besteci olarak görev yapan sanatçı, 1911 yılında emekliye ayrılmıştır.
Kahire Günleri ve Mısır'da Yankılanan Ezgiler
Emeklilik günlerinin ardından Şekerci Cemil Bey için sınır ötesi bir macera başlamıştır. Mısır hidivlerinden Abbas Hilmi Paşa'nın daveti üzerine Kahire'ye giden Şekerci Cemil Bey, burada hidiv ailesine müzik dersleri verirken aynı zamanda şekercilik mesleğini de sürdürerek bu zanaatıyla Mısır'da büyük bir ün kazanmıştır. Kahire yılları, onun yaşamında hem maddi hem de manevi açıdan büyük bir dönüm noktası teşkil etmiştir. Mısır'da hem udi hem şekerci olarak sevilmiştir. Abbas Hilmi Paşa'nın isteğiyle başladığı bu Mısır seyahati, onun hem sanatını hem de şekercilik ustalığını uluslararası alanda sergilemesine vesile olmuştur. Kahire'de şekercilik mesleğini icra ederken kazandığı şöhret, onun hem müzisyen kimliğini beslemiş hem de Mısır sosyetesinde yer edinmesini kolaylaştırmıştır. Hidiv ailesinin müzik öğretmenliğini yaparken bir yandan da şeker dükkânı işletmesi, onun çalışkan bir şahsiyet olduğunu ortaya koymaktadır.
Klasik Türk Müziğinde Bir Yenilikçi: Sultanıcedit Makamı
Şekerci Cemil Bey, Klasik Türk müziği repertuarına sadece icracı olarak değil, aynı zamanda teorisyen olarak da katkı sunmuştur. Müzik dünyasında yaptığı çalışmalar neticesinde, Sultanıcedit adı verilen yeni bir müzik makamını yaratarak bestecilik dehasını ortaya koymuştur. Yarattığı bu makam, Klasik Türk müziğinin makam çeşitliliğine zenginlik katmış ve dönemin diğer bestekârları tarafından da ilgiyle karşılanmıştır. Sanatçının bir diğer önemli yönü ise, Klasik Türk müziğine ait pek çok nadide yapıtın notasını elinde bulundurmasıdır. Bu geniş nota arşivi sayesinde, geçmiş dönemlerin melodilerinin kaybolmasını önleyerek sonraki nesillere aktarılmasında sessiz bir köprü vazifesi üstlenmiştir. Miras bıraktığı bu eserler ve notalar, Türk musikisinin en kıymetli hazineleri arasında kabul edilmektedir. Eserleri günümüzde de icra edilmektedir.
Sanatçının Türk müzik tarihindeki başlıca hizmetleri ve başarıları şunlardır:
- Sultanıcedit Makamı: Klasik Türk müziği sistemine yeni ve özgün bir makam kazandırmıştır.
- Nota Arşivi: Birçok değerli Klasik Türk müziği yapıtının notasını bünyesinde toplayarak korunmasını sağlamıştır.
- Eğitimcilik Faaliyetleri: Kahire'de hidiv ailesinin üyelerine müzik dersleri vererek bilgi birikimini aktarmıştır.