Türkiye'nin ilk hititoloğu unvanına sahip olan ünlü tarihçi ve arkeolog Ord. Prof. Dr. Sedat Alp, ülkemizde eski çağ araştırmalarının kurumsallaşmasına büyük katkılar sunmuş bir bilim insanıdır. 1 Ocak 1913 tarihinde o dönem Osmanlı İmparatorluğu sınırları içinde bulunan Karaferye kentinde dünyaya gelen Alp, Cumhuriyetin kuruluş döneminde yaşanan nüfus mübadelesiyle ailesiyle birlikte yeni vatanda yaşamaya başladı. Atatürk döneminde açılan yurt dışı burs sınavını kazanarak gittiği Almanya'da köklü bir akademik eğitim alan seçkin tarihçi, ömrünü Anadolu'nun kadim geçmişini aydınlatmaya adamıştır. Ankara'da 10 Ekim 2006 günü hayata gözlerini yuman değerli akademisyen, arkasında yetiştirdiği öğrenciler ve büyük bir bilimsel miras bırakmıştır.
Eğitim Yılları ve Anadolu Dillerine Adanan Bir Ömür
Sedat Alp, Kurtuluş Savaşı'nın ardından 1923 yılında imzalanan Lozan Barış Antlaşması'na ek sözleşme kapsamında gerçekleştirilen Türkiye-Yunanistan nüfus mübadelesiyle ailesiyle birlikte Türkiye'ye göç etti. Yeni kurulan cumhuriyette parlak zekasıyla öne çıkan genç Alp, 1932 yılında Mustafa Kemal Atatürk'ün teşvikiyle açılan ve Avrupa'da yüksek öğrenim görmeyi sağlayan devlet bursu sınavını kazandı. Bu büyük başarı, onun bilim yolculuğundaki en önemli dönüm noktası oldu. Almanya'ya giderek Leipzig ve Berlin Üniversitelerinde eski çağ tarihi, hititoloji, eski Anadolu dilleri ve kültürleri, sümeroloji, akadistik ve arkeoloji alanlarında derinlemesine eğitimler aldı.
Almanya'daki eğitim serüvenini 1940 yılında başarıyla tamamlayıp doktora derecesini alan Sedat Alp, vakit kaybetmeden ülkesine döndü. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi bünyesinde kurulan hititoloji kürsüsünde göreve başlayan Alp, burada sırasıyla doçentlik ve profesörlük kadrolarına yükseldi. Başarılı akademik kariyeri ve idari yetenekleri sayesinde 1956-1958 yılları arasında aynı fakültenin dekanlık makamında oturdu. Takvimler 1959 yılını gösterdiğinde ise kendisine Türkiye'de akademik unvanların en üst noktalarından biri olan ordinaryüs profesörlük payesi takdim edildi.
Uluslararası Arenada Bir Türk Bilim İnsanı
Cumhuriyetin yetiştirdiği bu müstesna bilim insanı, sadece Türkiye sınırlarında kalmayıp dünya çapında pek çok prestijli üniversite ve enstitüde konferanslar verdi, dersler okuttu ve araştırmalar yürüttü. Küresel ölçekte gerçekleştirdiği akademik faaliyetlerden bazıları şunlardır:
- 1953: Federal Almanya'da Münster Üniversitesinde misafir profesör olarak dersler verdi.
- 1959: Londra'daki dünyaca ünlü Victoria and Albert Museum bünyesinde özel bir konferans gerçekleştirdi.
- 1967: İtalya'nın başkenti Roma'da düzenlenen Uluslararası Mikenoloji Kongresi'ne şeref konuğu sıfatıyla iştirak etti.
- 1969: Alman Arkeoloji Enstitüsü davetiyle Berlin Üniversitesinde kıymetli sunumlar yaptı.
- 1975 ve 1977-1978: Berlin, Hamburg, Bochum, Giessen, Würzburg, Bonn ve Tübingen Üniversitelerinde bilimsel tebliğler sundu.
- 1977: Japan Foundation ile Waseda Üniversitesinin davetlisi olarak Tokyo'da bildiriler paylaştı.
- 1979: Münih Üniversitesinde misafir profesör olarak kürsüye çıktı; aynı yıl Çekoslovakya'da Prag, İsviçre'de ise Bern ve Zürih Üniversitelerinde konuşmalar yaptı.
- 1980: Fransa'da Collège de France ve İtalya'da Pavia Üniversitesine davet edilerek konferanslar verdi.
Akademik araştırmalara doymayan Alp, ömrü boyunca farklı ülkelerdeki bilim merkezlerinde uzun soluklu çalışmalar yürüttü. 1958-1959 yıllarında bir yıl boyunca Londra'da, 1959'da üç ay süreyle Paris'te, 1969'da bir yıl Berlin'de, 1978'de iki ay boyunca Federal Almanya'nın Marburg kentinde ve 1981-1982 yıllarında dört ay boyunca Mainz Bilimler Akademisinde misafir araştırmacı olarak bulundu. Aynı zamanda İstanbul Alman Arkeoloji Enstitüsünde de defalarca davetli konuşmacı olarak kürsüye çıktı.
Türk Tarih Kurumu Başkanlığı ve Uluslararası Nişanlar
Sedat Alp, ulusal tarih çalışmalarına yön veren en önemli kurum olan Türk Tarih Kurumu bünyesine 1946 yılında üye olarak seçildi. Kurum içinde uzun yıllar genel sekreterlik vazifesini üstlenen Alp, bu süreçte 7., 8. ve 9. Türk Tarih Kongrelerinin organizasyonunu bizzat üstlenerek bu kongrelerin başarılı geçmesini sağladı. Kongrelerde sunduğu bilimsel bildirilerle de akademik tartışmalarına yön verdi. Yıllar süren emeğinin ardından 1982 yılında Türk Tarih Kurumu Başkanlığına seçildi ve bu görevi 1983 yılına kadar başarıyla sürdürdü.
Uluslararası alanda Türkiye'yi büyük bir vakarla temsil eden Alp, birçok küresel bilimsel kuruluşa üye kabul edildi. 1953 yılında Alman Arkeoloji Enstitüsü muhabir üyeliğine, 1956'da ise aynı kurumun asli üyeliğine getirildi. 1979 yılında seçildiği Mainz Bilimler Akademisi üyeliği ise onu bu akademiye kabul edilen iki Türk bilim insanından biri yaptı. Uluslararası Akademiler Birliği toplantılarında Türk Tarih Kurumunu iki defa temsil eden Ordinaryüs Profesör, dünya barışı ve bilimine yaptığı katkılardan dolayı 1957'de İtalyan Cumhurbaşkanı'nın özel nişanıyla, 1972'de ise Federal Almanya Cumhurbaşkanı'nın en yüksek liyakat nişanıyla ödüllendirildi.