Antik Yunan edebiyatının en seçkin simalarından biri olan şair Sappho, lirik şiirin ilk büyük temsilcileri arasında kabul edilmektedir. Milattan önce yaklaşık 630 yılında Lesbos (Midilli) Adası'nda aristokrat bir ailede doğan sanatçı, şiirlerini lir adı verilen çalgı eşliğinde seslendirerek ün kazanmıştır. Kendi döneminde genç kızlar için kurduğu okulda eğitmenlik yapan ozan, kadın duyarlılığını cesurca dile getirmesiyle tanınmaktadır. Onun sanatı asırlar boyu hayranlık uyandırmıştır. Kendisinden sonra gelen pek çok şair ve düşünür, onun samimi anlatımını örnek almıştır.
Midilli'den Sicilya Sürgününe Uzanan Bir Yaşam
Ailesinin soylu konumu sayesinde iyi bir eğitim alan şair, babası Skamandronymos ve annesi Kleis ile büyümüştür. Üç erkek kardeşi bulunan sanatçı, genç yaşta Andros adasından Kerkolas adında zengin bir adamla evlendirilmiştir. şiirlerinde aktardığı üzere, bu evlilikten dünyaya gelen kızına annesinin adı olan Cleis ismini vermiştir. Hayatı sadece Midilli'yle sınırlı kalmamıştır. Pitakos önderliğindeki siyasi ayaklanma sırasında doğduğu topraklardan ayrılmak zorunda bırakılan şair, hayatının bir dönemini Sicilya'da sürgünde geçirmek durumunda kalmıştır. Buradaki yerel halk, adalarına sđğđnan büyük ozanın anısına görkemli bir heykel inşa etmiştir. Sürgünün ardından memleketine dönen sanatçı, Lesbos'ta evlenmemiş genç kızların eğitimiyle ilgilendiği prestijli bir kadın okulu kurarak orayı yönetmiştir. Bu merkez sıradan bir akademi değildi. Genç kızların zarafet, şiir ve müzik öğrendiği bu topluluk, güzellik tanrıçası Afrodit'e bağlılığıyla bilinen özel bir dernek niteliğindeydi.
Lirik şiirin Öncüsü ve Kadın Duyarlılığının Sesi
Destansı anlatıların hâkim olduğu antik çağda bireysel hisleri öne çıkaran Sappho, lirik türünün kurucularındandır. Eserlerinde toplumsal normların dışına çıkmayı başarmıştır. Kadınların iç dünyasını, ritüellerini ve birbirlerine duydukları çekimi samimi bir dille şiirlerine aktarmayı tercih etmiştir. Sevgiyi ve tutkuyu en saf haliyle tasvir etmesi, günümüz akademisyenleri tarafından biseksüel olarak yorumlanmasını sağlamıştır. Bu durum modern kavramlara ilham vermiştir. Yaşadığı Lesbos Adası'nın adından türetilen ve günümüzde kadın eşcinselliğini ifade eden "lezbiyen" kelimesinin kökeni doğrudan bu coğrafyaya dayanmaktadır. Edebiyattaki kadınlar arası aşk tasvirlerini niteleyen "Sapphic" sözcüğü de doğrudan onun adından üretilmiştir.
Yüzyılları Aşan Miras ve Sansürlenen Eserler
Edebi gücüyle Eflatun ve Horatius gibi devlerin övgüsünü kazanan sanatçının eserleri, İskenderiyeli bilginlerce dokuz ciltte toplanmıştır. Ancak onun şiirlerini yazdığı Aiol lehçesinin zamanla unutulması, bu eserlerin kopyalanarak sonraki nesillere aktarılmasını hayli zorlaştırmıştır. Eserlerinin kaybı sadece dilsel kaynaklı değildir. Ortaçağ döneminde kilise liderleri, şairin pagan inanışları övmesini ve açık yüreklilikle kaleme aldığı erotik aşk dizelerini ahlaka aykırı bularak sansürlemiş veya yakmıştır. Bu büyük yıkım neticesinde günümüze şairin sadece 182 civarında şiir parçası ulaşabilmiştir. Bunlar arasında tamamen eksiksiz kalan tek yapıt "Aphrodite'ye Yakarış" şiiridir. Sanatçının adını yaşatan ve günümüze ulaşan belli başlı izler ile kültürel miras unsurları şunlardır:
- Roma'daki ilk halka açık park olan Pompeii Portikosu'nda bulunan büstleri ve Knidos Afrodit'i yanındaki heykeli
- Byzantion kentinde Homeros ve Hesiodos gibi ozanların heykellerinin yanında yer alan anıtı
- Antik çağda kendi anısına bastırılan Sappho ve lir tasvirli madeni paralar
Ölümü hakkında da çeşitli efsaneler üretilmiştir. Yunan oyun yazarı Menander'in aktardığı efsaneye göre şair, Phaon adındaki bir kayıkçıya duyduğu karşılıksız aşk yüzünden Leucadian kayalıklarından atlayarak intihar etmiştir. Milattan önce 570 civarında 60 yaşlarında hayata gözlerini yuman ozan, edebi bir sembol olarak kalmıştır.