Türk tıp dünyasında derin izler bırakan Sami Zan, 1921 yılında İstanbul'un Kadıköy ilçesinde dünyaya gelen efsanevi bir anatomi profesörüdür. Kendisi, tıp eğitimine kazandırdığı sıra dışı üslup ve tıp dünyasına kazandırdığı felsefeyle tanınır. Uzun yıllar İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi bünyesinde kürsü başkanlığı yürüten akademisyen, 24 Aralık 1984 tarihinde hayatını kaybetmiştir. Anatomi derslerini tiyatral bir şölene dönüştürerek zor konuları sevdirmesi, onun Türk tıp tarihindeki unutulmaz konumunu pekiştirmiştir.
Gençlik Yılları ve Eğitim Hayatı
Başarılı akademisyenin hayatı, babasının yürüttüğü kamu görevi sebebiyle farklı şehirlerde şekillenmiştir. İlkokula Beşiktaş 19. İlkokulu'nda başlayan Zan, bu süreci Ankara İnkılap İlkokulu'nda tamamlamıştır. Ortaokul yıllarını Çanakkale'de geçiren genç Sami, lise eğitimi için tekrar İstanbul'a döndü. İstanbul'a dönüşünün ardından Haydarpaşa Lisesi'ndeki lise eğitimini başarıyla bitiren genç Sami Zan, yükseköğrenim yolculuğuna 1940 senesinde başladı. Sağlık Bakanlığı adına askeri öğrenci olarak İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde başladığı bu yolculukta ilk beş senesini tamamladı. Tıp eğitiminin son yılına geldiğinde yeni açılan Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi'ne nakledilerek stajını burada tamamlayan başarılı hekim, öğrencilik yıllarında Ankara Tıp Öğrenci Derneği'nin kurucu başkanlığını üstlenerek liderlik vasfını erken yaşta kanıtlamıştır. Nihayetinde, 1946 senesinde bu yeni fakültenin ilk mezunları arasına adını yazdırdı.
Sıra Dışı Bir Akademik Yolculuk
Diplomasını aldıktan sonra askerlik vazifesini tamamlayan genç doktor, mecburi hizmet kurasıyla Mardin'in İdil ilçesine tayin edildi. Burada bir süre hükümet tabibi olarak halka hizmet sundu. Geri döndüğü İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Anatomi Enstitüsü bünyesinde doçentlerin istifasıyla oluşan kadro darlığı döneminde akademik hayata adım atan genç asistan, Ord. Prof. Dr. Zeki Zeren yönetimindeki yetenekli ekibin en önemli parçalarından biri haline gelmiştir. Zamanla aynı çatı altında kariyer basamaklarını hızla tırmandı. Anatomi Anabilim Dalı'nda uzun yıllar öğretim üyeliği ve kürsü başkanlığı yaptı.
Anatomi Derslerini Tiyatro Sahnesine Çeviren Hoca
Zan'ı tıp tarihinde ölümsüzleştiren en temel unsur, alışılagelmiş tıp eğitimi kalıplarını tamamen yıkan öğretim metodudur. Ezber yapılması zorunlu görülen anatomi derslerini şemalarla, maketlerle ve renkli tebeşirlerle sevdirmeyi başardı. Renkli tebeşirlerini ve elindeki anatomik şablonları adeta birer sanat enstrümanı gibi kullanan efsanevi hoca, klasik ezberci metotlarına karşı çıkmıştır. İki elini birden kullanarak kara tahtaya çizim yapabilmesi, öğrencileri büyüleyen yetenekleri arasındaydı. Derslerdeki tiyatral sunumu o kadar popülerdi ki, diğer fakültelerden bile öğrenciler onun anlatımını dinlemeye gelirdi. Kendisi tıp eğitimine yepyeni bir soluk getirdi. Onun dersleri sadece tıp bilgisinden ibaret kalmadı. Kürsüden öğrencilerine aşıladığı derin yaşam felsefesi, geleceğin hekimlerine mesleki bir vizyon kazandırdı. Zan, tıp etiğini ve hekimlik duruşunu şu meşhur cümlesiyle özetlemiştir: "Hekim olmak, her konuya hâkim olmaktır." Öğrencilerinin zihninde derin izler bırakan hocanın ders anlatımında öne çıkan nitelikler şunlardır:
- İki eliyle aynı anda tahtaya anatomik çizimler yapabilme becerisi
- Mizahı ve tiyatral ögeleri ders anlatımının merkezine koyması
- Öğrencilerine sadece tıp bilgisi değil, hayata dair güçlü bir duruş aktarması