Türk yargı dünyasının en fırtınalı dönemlerine tanıklık eden Salim Başol, 14 Temmuz 1905'te Yozgat'ın Bozok kazasında doğmuştur. Başol, adalet sisteminin en üst düzey kademelerinde görev üstlenmiştir. Cumhuriyetin genç hukukçularından biri olarak girdiği meslek yolunda, Yargıtay daire başkanlığı gibi yüksek mertebelere yükselmiştir. Hayatının en önemli dönüm noktası, 27 Mayıs Darbesi sonrasında üstlendiği kritik adli görevdir. Eski Başbakan Adnan Menderes ile diğer devlet yöneticilerinin yargılandığı Yüksek Adalet Divanı'na başkanlık eden tecrübeli yargıç, yakalandığı şiddetli bir hastalık nedeniyle 28 Şubat 1990'da Ankara'da vefat etmiştir.
Eğitim Yılları ve Hukukla Tanışması
Genç cumhuriyetin hukuk kadrolarında yer almak üzere yola çıkan Salim Başol, eğitim hayatına kendi memleketi Yozgat sınırlarında başlamıştır. İlk ve ortaöğrenim sürecini Yozgat Lisesi sıralarında başarıyla sonlandıran Başol, daha sonra yükseköğrenimini gerçekleştirmek maksadıyla Ankara'ya gitmiştir. Burada ülkenin seçkin eğitim kurumlarından Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ne kaydolarak derslerini başarıyla tamamlamış ve 1928 yılında mezun olmuştur. Mezuniyetinin ardından meslek hayatına hızlı bir başlangıç yapmıştır. Tarihler 1930 yılını gösterdiğinde Niksar hâkimliğine tayin edilmiş ve böylece yarım asra yakın sürecek olan adalet ve hukuk serüveni fiilen başlamıştır.
Mesleki Kariyeri ve Üstlendiği Görevler
Hukuk alanında uzun yıllar boyunca emek veren Salim Başol, meslek yaşamı süresince pek çok önemli kademede bulunmuştur. Farklı vilayetlerde ceza hâkimliği yaparak mesleki birikimini ve tecrübesini artıran Başol, bu başarıları sayesinde yüksek yargı basamaklarına adım adım tırmanmıştır. Başol'un parlak kariyeri boyunca üstlendiği görevlerden bazıları şunlardır:
- Niksar hâkimliği ve farklı vilayetlerde yürütülen ceza hâkimlikleri,
- İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi Üyeliği ve Ağır Ceza Mahkemesi Başkanlığı,
- Yargıtay Üyeliği ve Yargıtay İkinci Başkanlığı,
- Yüksek Adalet Divanı Başkanlığı,
- Anayasa Mahkemesi Asıl Üyeliği.
Meslek hayatında gösterdiği dirayetle adından söz ettiren Başol, sırasıyla Ağır Ceza Mahkemesi Üyeliği ve İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi Başkanlığı gibi son derece hassas mevkilerde de başarıyla görev yapmıştır.
Yargıtay Üyeliğinden Yüksek Adalet Divanı Başkanlığına
Başarılı ceza hâkimliği yıllarının ardından Başol, 10 Kasım 1949 tarihinde Yargıtay Üyeliğine atanarak yüksek yargı organındaki mesaisine başlamıştır. Buradaki üstün performansı neticesinde kariyeri yükselmeye devam etmiştir. Nitekim 18 Aralık 1954 tarihinde Demokrat Parti hükümeti tarafından Yargıtay İkinci Başkanlığı görevine getirilmiştir. Yargıtay 1. Ceza Dairesi Başkanı olarak görevini sürdürürken, ülke askeri bir müdahale ile sarsılmıştır. 27 Mayıs Darbesi'nin ardından yönetimi alan Milli Birlik Komitesi, devrilen iktidarın mensuplarını yargılamak için Yassıada'da Yüksek Adalet Divanı'nı kurmuştur. Kurulan bu olağanüstü mahkemenin başkanlığı görevi ise Yargıtay 1. Ceza Dairesi Başkanı Salim Başol'a verilmiştir.
Duruşmaları yöneten Başol'un tavırları ve sanıklara yönelik hitapları, Türk siyasi tarihinde en çok tartışılan ve konuşulan konular arasında yer almıştır. Duruşmalar esnasında eski Başbakan Adnan Menderes'in tutukluluk şartlarına yönelik getirdiği itirazların kısa kesilmesi üzerine Başol'un verdiği 'Sizi buraya tıkan güç böyle istiyor' yanıtı, Türk siyasi tarihine adeta damga vurmuştur. Yüksek Adalet Divanı, yargılamalar sonucunda Demokrat Partili 15 kişiyi idama mahkûm etmiştir. Adnan Menderes, Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan'ın idam edilmelerinin akabinde olağanüstü vazifesini tamamlayan Başol, Yargıtay'daki eski dairesine ve görevine dönmüştür.
Anayasa Mahkemesi Üyeliği ve Son Yılları
Yargıtay bünyesindeki adli çalışmalarına devam eden hukukçu, 2 Mayıs 1962 tarihinde Yargıtay Büyük Genel Kurulunca Anayasa Mahkemesi Asıl Üyeliğine seçilmiştir. Yüksek mahkemedeki bu saygın görevini sekiz yıl boyunca kesintisiz şekilde sürdürmüştür. Ardından 14 Temmuz 1970 tarihinde ise emekliye ayrılmıştır. Emekliliğinin ardından gözlerden uzak sakin bir yaşam süren eski hukukçu, yakalandığı şiddetli bir hastalık neticesinde 28 Şubat 1990'da Ankara'da hayata gözlerini yummuştur.